‘Deze markt functioneert gewoon niet goed genoeg’

Waterlooplein

Het Waterlooplein gaat op de schop. De gemeente wil een aantrekkelijker plein met een vollere markt. Maar marktondernemers zijn bang voor een commercialisering van hun vlooienmarkt. „Ze onderschatten het sociale aspect.”

Fotografie: Olivier Middendorp

‘Roeland Rengelink - ’t Waterlooplein door jou verminkt!” Met deze woorden groot op de stoep voor het gemeentehuis werd Roeland Rengelink (PvdA), dagelijks bestuurder van stadsdeel Centrum, in de ochtend van 20 december verrast. Vermoedelijke aanstichters: de marktondernemers van het Waterlooplein. De reden: hun grote onvrede met de gepresenteerde voorstellen voor een herinrichting van het plein. Of zeg maar gerust: woede.

Het is inmiddels een paar weken later, maar de rust is nog niet weergekeerd. Marktondernemers en sommige buurtbewoners vinden het plan van de gemeente „onacceptabel”. Dat komt vooral omdat naast het voorstel om het plein meer groen, zitplaatsen, mooie entrees en een fijne overgang met het stadhuis te geven, de gemeente ook tijdelijk een kleinere markt (60 procent van de huidige bezetting) voorstelt om de herinrichting in goede banen te leiden. Na de verbouwing zou de ‘kernmarkt’ bij een continue hoge bezetting weer mogen groeien. Ook wil de gemeente af van de bestelbusjes die het plein als parkeerterrein gebruiken, en een alternatief voor de vaste opslagboxen die nu verspreid over het plein staan.

Compactere markt, geen opslagboxen

„Deze plannen zijn funest voor de oorspronkelijke sfeer van het Waterlooplein”, zegt Marco van der Rijst, bestuurder van Marktvereniging Waterlooplein. In zijn kraam verkoopt hij souvenirs met tulpen erop afgebeeld. De harde wind rukt aan het zeil van zijn kraam. Bij een collega-ondernemer ligt op een grondzuil allerlei tweedehands kleding uitgestald. Een berg schoenen, een hoop truien en een rek met vintage winterjassen met vachtjes. Een andere marktondernemer verkoopt ‘vergeten producten’: een antieke bel, een zilveren trompetje, theepotjes, oude prenten.

De marktondernemers zijn vooral geschrokken dat de markt – die sinds 1885 op het Waterlooplein staat met joodse kooplieden, maar na de Tweede Wereldoorlog nooit meer echt de oude werd – in eerste instantie kleiner en compacter wordt. „Dan is er minder plaats voor grondverkoop: het DNA van deze markt. Voor het vlooien, het struinen. Waar de markt in de jaren zestig zo wereldberoemd om is geworden. Laatst vond iemand nog een echte Appel hier, dat kan bijna nergens anders.”

Tijdens de herinrichting zal er alleen plaats zijn voor een ‘kernmarkt’ van 95 vaste marktplaatshouders en 30 sollicitanten die het afgelopen jaar gemiddeld drie dagen per week op de markt stonden (samen zo’n 180 marktplaatsen, omdat sommige ondernemers meerdere plaatsen huren).

Na de herinrichting kan de kernmarkt bij een goede bezetting weer groeien, volgens de gemeente. Toch vinden de marktondernemers dit „oneerlijk voor de 382 sollicitanten die op de wachtlijst staan en ook waarde toevoegen aan de markt, terwijl sommige vaste marktplaatshouders er ook niet altijd zijn”.

Het marktbestuur maakte daarom een tegenvoorstel: ze stellen een herindeling van de marktondernemers voor, waardoor de „echt toegewijde ondernemers” een betere plek krijgen; ook willen ze dat voortaan beter wordt gehandhaafd dat ondernemers ook daadwerkelijk minstens drie keer per week aanwezig zijn.

Een ander punt waar de marktondernemers van schrokken, is dat de 46 opslagboxen die nu verspreid over het plein staan, na de oplevering niet meer op het nieuwe plein terugkeren. De gemeente vindt dat de opslag niet in de openbare ruimte thuis hoort – ook omdat ze in de avonden voor een onveilig gevoel zorgen – en zoekt liever een plek voor de opslag rondom het plein, of een alternatief voor de huidige boxen op het plein. De marktondernemers zeggen dat ze de boxen ook als winkeltjes gebruiken en dat deze dus fundamenteel zijn voor de markt.

Nederland, Amsterdam, 18-01-2017.
Waterlooplein in Amsterdam.
Foto: Olivier Middendorp
Nederland, Amsterdam, 18-01-2017.
Waterlooplein in Amsterdam.
Foto: Olivier Middendorp

Kramen verouderd

De huidige markt functioneert gewoon niet goed genoeg, zegt Roeland Rengelink, van stadsdeel Centrum. „Daar is iedereen het over eens. Alleen zijn we het niet eens over hoe dat komt.” De gemeente vindt dat het plein er niet aantrekkelijk genoeg uit ziet vanwege een te kleine bezetting, opslagboxen en veel auto’s. De marktondernemers vinden dat de gemeente het plein liet verloederen.

Nederland, Amsterdam, 18-01-2017. Waterlooplein. Foto: Olivier Middendorp

Want ook de marktondernemers zien al jaren graag een herinrichting van het plein. Sinds 2011 vergaderen ze met de gemeente over hoe de ‘dame met Amsterdamse allure’ verbeterd kan worden. Maar omdat de verbouwing van het plein samen moest gaan met de verbouwing van het stadhuis, waar plannen zijn om de Amsterdamse maakindustrie onder te brengen en producten aan te bieden die in Amsterdam gemaakt worden, besloten ze om alles in één keer aan te pakken.

In de tussentijd werd wel klein onderhoud uitgevoerd, zoals handhaving op foutief parkeren en het verwijderen van graffiti, maar volgens Van der Rijst was dit onvoldoende om de markt goed lopend te houden. „De kramen zijn verouderd, de bestrating is verslechterd, boomstronken werden tot maanden na een storm niet opgeruimd. Elke nieuwe ondernemer verwelkom ik. Maar na een paar dagen zeggen de meesten: het is verschrikkelijk hoe het er hier uitziet, ik ga ergens anders mijn heil zoeken.”

Stadsdeelbestuur Rengelink: „We willen de herinrichting koppelen aan de verbouwing van het stadhuis; daarmee hebben we ons een lang proces op de hals gehaald. Het is begrijpelijk dat dit tot frustratie leidt. Maar de ondernemers hebben in de tussentijd ook een verantwoordelijkheid: zij moeten zorgen dat de markt er aantrekkelijk uitziet. Dat er genoeg verkopers staan. Ook als het minder mooi weer is.” Van der Rijst: „Je kunt marktondernemers niet dwingen met regen te komen.”

Schrijvers, kunstenaars en zwervers

Bestuurslid Rengelink hoopt dat er in de toekomst „meer Amsterdammers en in het verlengde daarvan toeristen” naar de markt komen. Marktvrouw Josje hoopt vooral dat het nieuwe Waterlooplein toegankelijk blijft voor iedereen. „Het bijzondere aan deze markt is het toegankelijke. Dit soort menselijkheid vind je niet in een winkel. Het vrije is generatie op generatie doorgegeven, ooit begonnen door joodse kooplieden. Hier komen rijke, maar ook arme en eenzame mensen. Schrijvers, zwervers, kunstenaars, mensen uit alle culturen. Ik ben bang dat deze voorstellen het plein vercommercialiseren, dat de gemeente het sociale aspect onderschat: waar moeten die mensen straks heen?” Toch zegt de gemeente ook het verrassende aspect van het ‘vlooien’ te willen behouden.

De bestuurscommissie Centrum hoopt dit voorjaar de voorstellen vast te leggen, het besluit volgt in of na de zomer, want, zo zegt Rengelink, „iedereen is inmiddels gefrustreerd door hoe lang het duurt.”

Eerst moet nu een alternatief voor de opslagboxen gevonden worden. De gemeente hoopt in april 2018 te beginnen met de herinrichting.

Zaterdag 21 jan., Andere Tijden ‘Het einde van het Waterlooplein?’, NPO 2, 21.20 uur.