De galerie als socialistische kunstcoöperatie

Gezamenlijke tentoonstelling Gedwongen door de omstandigheden hebben zes vooraanstaande Amsterdamse galeries besloten het eigenbelang terzijde te schuiven en de krachten te bundelen.

Het uitgangspunt voor de tentoonstelling Where Do We Go From Here?, een fotowerk uit 1976 van van Sigurdur Gudmundsson. Beeld Sigurdur Gudmundsson, privécollectie

‘We share air” staat in witte letters op een zwarte achtergrond. Zes vooraanstaande Amsterdamse galeries delen dezer dagen een button uit van de Iraanse kunstenaar Navid Nuur.

De gedachte dat we met z’n allen dezelfde lucht ademen, is symbolisch voor de wijze waarmee de galeries het nieuwe jaar aftrappen: met een gezamenlijke tentoonstelling onder de omineuze titel Where Do We Go From Here?

Zo’n gemeenschappelijk initiatief zou tien jaar geleden ondenkbaar zijn geweest, zeggen de betrokken galeriehouders. Gedwongen door de omstandigheden hebben ze besloten het eigenbelang terzijde te schuiven en de krachten te bundelen. De eigen kunstenaars hangen bij de concurrentie, klantenbestanden zijn uitgewisseld, en de kosten en opbrengsten van de gezamenlijke expositie worden gedeeld. Wordt 2017 het jaar van de socialistische kunstcoöperatie?

De zes galeries hebben zich verenigd onder de noemer Nieuw Amsterdams Peil. Where Do We Go From Here? moet de eerste van meer gezamenlijke presentaties worden. Het begeleidende persbericht zet zwaar in: „In een tijd waarin cultuur onder druk staat en populisme hoogtij viert, is er grote behoefte aan reflectie en een ander antwoord op versnippering, individualisme, eigenbelang en angst.”

Ellen de Bruijne van Ellen de Bruijne Projects licht die ambitie iets prozaïscher toe: „Als we in Amsterdam een kunstwereld willen houden, moeten galeriehouders wel samenwerken. Het bezoek neemt af. In september staan de kunstliefhebbers nog te trappelen, maar in januari is de grote winterslaap begonnen en blijft iedereen achter zijn computer zitten.” Collega Martin van Zomeren: „Pas in februari, met Art Rotterdam, komt het nieuwe jaar op gang.”

Communicatie en miscommunicatie

De zes galeries functioneren voor dit project als één tentoonstellingsruimte. Alessandro Vincentelli, een curator die naam maakte in Groot-Brittannië, werd uitgenodigd om met de kunstenaars van de galeries een expositie samen te stellen.

Als uitgangspunt nam hij een foto uit 1976 van Sigurdur Gudmundsson. Daarop loopt de IJslandse kunstenaar met een grote pijl in zijn armen over een duin. Na Brexit, de verkiezing van Trump en met diverse verkiezingen in Europa in aantocht is dit een goed moment om de rol van communicatie en miscommunicatie te onderzoeken, zegt Vincentelli. „Een giftig soort retoriek lijkt de vrijheid te creëren om dat wat onzegbaar is tóch te zeggen.”

Where Do We Go From Here? is een conceptuele tentoonstelling geworden met kunstwerken waarin het woord een grote rol speelt. In alle galeries is op een wand een slogan aangebracht, er zijn sculpturen die geluid maken en vele videowerken. Ook komt de bezoeker steeds de pijl van Gudmundsson tegen.

Het sociale aspect van Nieuw Amsterdams Peil bevalt de galeriehouders goed. Zes keer zijn ze bijeen geweest om plannen te maken. En na de opening kookten twee galeriehouders voor negentig gasten een gezamenlijke maaltijd. Trots zijn ze dat 23 middenstanders uit de Jordaan, van Gerda’s Bloemen tot Kaashuis Tromp, het initiatief hebben gesponsord.

Momentum vasthouden

Net als tijdens Amsterdam Art Weekend in november was het tijdens het openingsweekeinde van Where Do We Go From Here? bijzonder druk. Kunstliefhebbers willen geprikkeld worden, zegt Martin van Vreden, van galerie tegenboschvanvreden. „Eén keer in de zes weken een nieuwe tentoonstelling is zo’n achterhaald model. Internet heeft het kijkgedrag veranderd. Belangstellenden neuzen wat rond op je site en hebben een tentoonstelling dan ‘gezien’.”

Jonge kunstkopers zitten liever thuis op de bank. Lees: Even swipen en je hebt je kunstcollectie

Laten we het momentum vasthouden, zegt Ellen de Bruijne. „We moeten veel meer events organiseren.” Annet Gelink van de gelijknamige galerie sluit zich daarbij aan: „Dit geeft energie. Voor een volgend project zouden we uitwisselingen met buitenlandse galeries kunnen opzetten.”

Het idee voor de tentoonstelling is ook geboren uit weerzin tegen het commerciële karakter van beurzen, zegt Van Vreden. Door de hoge kosten moeten galeriehouders daar concessies doen. „Inhoudelijk spannende presentaties zitten er daardoor nauwelijks in. Beurzen worstelen ook met performances, video en installaties.”

Samenwerking is ook noodzakelijk om de internationale concurrentie het hoofd te bieden, zegt David van Doesburg, van Galerie Stigter Van Doesburg. „De afgelopen jaren is veel steun weggevallen. De subsidie voor deelname aan buitenlandse beurzen is bijvoorbeeld enorm verlaagd. En door de verbouwing van onze grote musea hebben buitenlandse verzamelaars Amsterdam vele jaren gemeden.”

Tijdens het openingsweekeinde werden zes grote werken verkocht. En op diverse andere kunstwerken zijn opties genomen. Ellen de Bruijne is opgetogen: „Wat me het meest heeft verrast, is dat we als galeriehouders onze financiële belangen terzijde hebben geschoven. Het is niet bij mooie woorden gebleven.”

Where Do We Go From Here? t/m 25/2 in Annet Gelink Gallery, Ellen de Bruijne Projects, Galerie Fons Welters, Galerie Stigter Van Doesburg, tegenboschvanvreden en Martin van Zomeren, alle in Amsterdam.