Opinie

Stop de beeldspraak!

Beeldspraak Naar de wereld kijken door het nauwe kokertje van de metafoor is gevaarlijk, schrijft Spinvis.

iStock

Beeldspraak. Beeldspraak is gevaarlijk. Beeldspraak versimpelt. Beeldspraak manipuleert en misleidt. We zien onszelf door de vervormende lens van beeldspraak. (Kijk, daar gaan we al, er ís geen lens!) Ons oog ís geen camera. Ons geheugen ís geen boekenkast. Kanker ís geen strijd die je kunt winnen of verliezen. Je kúnt verdriet en rouw helemaal niet verwerken. Een lichaamscel ís geen fabriekje. Ons gemoed ís geen ketel die stoom af kan blazen.

Niet alleen ons zelfbeeld, ook onze perceptie en duiding van de wereld om ons heen worden vertroebeld door beeldspraak. Metaforen en modellen worden gebruikt om te verhelen dat we de werkelijkheid niet begrijpen. Een werkelijkheid die zo veel complexer, weerbarstiger, rijker, onvoorstelbaarder, onbegrijpelijker, poëtischer en mooier is dan beeldspraak ons wil laten geloven.

Beeldspraak versimpelt niet alleen, ze misleidt ook. Taal stuurt het denken. Beeldspraak bepaalt onze veronderstelling van hoe de werkelijkheid is: ‘een tsunami van vluchtelingen’. (Een tsunami eist vele mensenlevens, is niet te stoppen en vernietigt alles wat op zijn pad komt.)

Een wetenschappelijk model, de schematische weergave van de werkelijkheid, kan zo overtuigend en dwingend zijn dat belangrijke onderzoeksresultaten genegeerd worden als die niet in het model passen. Op dezelfde manier kijken we door het nauwe kokertje van de metafoor naar de wereld om ons heen. Reclame en politieke propaganda maken graag gebruik van beeldmetaforen (vliegtuig/zwaan, olie/vervuiling) om ons bepaalde gevoelens te laten associëren met hun product of doelstelling. Soms weerzinwekkend (Joden/ ratten), soms bespottelijk (vrouw in bikini/auto) ‘Eén foto zegt meer dan duizend woorden’? Nee, een beeld zegt niets. Het symboliseert en vat samen, kan dat soms ook heel sterk doen, maar het geeft geen betekenis. Dat doen de duizend woorden in ons hoofd. Taal is alles. Kunnen we zonder beeldspraak? Zonder metaforen? Deze tekst zelf staat er vol mee. Ons denken is sterk metaforisch. Warm is goed. Koud is slecht. Hoog is beter dan laag. Wit beter dan zwart.

Ik verzet me tegen het vervangen van de prachtige werkelijkheid door gemakzuchtige, kortzichtige en onbetrouwbare beeldspraak. Stop de beeldspraak nu het nog kan. Metaforen verspreiden zich als de pest over het land van het vrije denken!