IFFR: Spoken met Kristen Stewart in Personal Shopper

IFFR Olivier Assayas komt naar IFFR met zijn griezelige Personal Shopper en geeft een masterclass. ,,Zonder deze film was ik depressief geworden.”

Of hij in spoken gelooft? Natuurlijk, iedereen gelooft in spoken, antwoordt de Franse cineast Olivier Assayas (61). „Dat zit in ons DNA. Dankzij de moderne wetenschap is hun bestaan niet zo erg plausibel meer, maar elke normale persoon in een leeg, oud huis bij nacht gelooft erin. Je hoort een plank kraken, de wind loeien, een deur piepen, en dan ben je bang, wetenschap of niet. Maar uiteraard zijn ze een projectie van innerlijke emoties.”

Het spookt in Personal Shopper, en hoe. Dat was ook de reden dat Assayas’ excursie in arthousehorror op het filmfestival van Cannes naast bijval ook smalend gelach oogstte. Bij de persvoorstelling van Personal Shopper in Cannes ventileerde een plukje Franse filmjournalisten luid hun afkeuring. Assayas kent ze. „Ik heb een heel moeizame relatie met de klassieke Franse cinefilie, al sinds ik in de jaren tachtig schreef voor Cahiers du Cinéma. Die cinefilie is bevroren in de jaren zestig en de nouvelle vague, herformuleert steeds dezelfde dogma’s.” Als jonge filmjournalist hielden Amerikaanse auteurs als John Carpenter en George A. Romero hem meer bezig dan de nouvelle vague.

Assayas laat het in Personal Shopper serieus spoken, compleet met geklop op muren, ectoplasma, levitatie. „Ik moest die spoken laten zien”, zegt de vriendelijk bedeesde, wat professorale Assayas, half oktober in Gent. „Personal Shopper gaat over de innerlijke reis van mijn heldin, Maureen. Als kijker moet je beleven hoe zij haar angsten visueel vertaalt, dat een latere moord een echo bevat van die hallucinaties.”

De trailer van Personal Shopper.

Hoofdpersoon Maureen (Kristen Stewart) is een zelfverklaard medium wier tweelingsbroer Lewis is overleden aan een hartkwaal. Maureens hart is ook zwak: de tweeling sprak ooit af dat de eerste aan gene zijde signalen naar de achterblijver zal sturen. Dus wisselt Maureen eenzame nachten in het landhuis waar Lewis stierf af met al even eenzaam luizenbaantje als ‘personal shopper’. Op haar scooter kruist ze langs Parijse boetieks om mode en sieraden te selecteren die haar baas, de kille tabloidster Kyra, draagt op party’s en premières.

Ik begrijp dat u ‘Personal Shopper’ schreef uit frustratie, omdat uw maffiafilm ‘Idol’s Eye’ met Robert De Niro en Robert Pattinson op de valreep door het ijs zakte.

„Dat was een catastrofe, ik wens het mijn ergste vijand niet toe. Het was in Toronto, 24 uur voor het begin van de opnames. Een geweldige crew, de sterren zaten in hun hotel, de kostuums en make-up waren getest, de trucks geladen, de call sheets geprint. En toen was het opeens: we hebben een fout gemaakt, we stoppen.

„Probleem was dat de producers elkaar de tent uitvochten en de financiering een puinhoop werd. Ik zat twee maanden tussen die totale waanzin. Misschien lukt het de film weer op te starten, maar hij is relatief duur, 20 miljoen euro: een kostuumdrama met sets en klassieke auto’s.”

Dus u komt weer thuis in Parijs, moreel en spiritueel geknakt.

„Ik wist dat ik direct aan een nieuw script moest beginnen, anders belandde ik in een depressie. Dat werd Personal Shopper. Ik wilde altijd al een film maken met horrorelementen. Het probleem is alleen dat de Amerikanen horror hebben gekaapt. Het eindigt nu altijd in dat Angelsaksische manicheïsme van goed versus kwaad, waarbij het onzichtbare het kwaad belichaamt. Dat boeit me niet zo.”

‘Personal Shopper’ lijkt bijna een vervolg op uw film ‘Clouds of Sils Maria’, waarin Kristen Stewart persoonlijk assistent is van een filmster, Juliette Binoche. Dat is ook een film over vrouwelijke dubbelgangers en rivaliteit.

„In Personal Shopper is dat eerder een bijmotief. Voor mij draait het om rouw. Hoe ga je om met de afwezigheid van iemand die een deel van jezelf was? Waar vind je troost? De echo’s met Clouds of Sils Maria zag ik eerlijk gezegd pas vlak voordat ik Kristen Stewart voor de rol vroeg. Voor mij is zij de grootste filmster van dit moment. Heel eenvoudig, heel gegrond. Ik cast haar liefst als het tegendeel van de ster die ze is, dan wekt ze de meeste empathie. Maar op een duistere manier.”

Lees ook het interview met Kristen Stewart: ‘Mijn leven is een realityshow’

U legt in de film een heel suggestief verband tussen 19de-eeuws spiritisme, indirect communiceren met de geestenwereld, en onze smartphone.

„Als alle communicatie via de smartphone verloopt, wordt dat een extensie van onze gedachten. Het is een beetje beangstigend hoe die machines vervlecht raken met ons brein, hoe ze onze ervaringen en ons zelfbeeld transformeren. In een hedendaagse film lijkt het me logisch dat een eenzaam personage als Maureen haar angsten, aspiraties en verwachting over het bovennatuurlijke op haar smartphone projecteert.”

Maureen weet niet met wie ze text, is ook een beetje bang, maar voelt tegelijk een aandrang zich bloot te geven. Is dat ook modern?

„Een onbekende kracht of persoon trekt haar via texting zijn wereld in. Inderdaad bevat dat een sterke echo met de spirituele seance. Je praat met een onbekende, probeert uit te vinden wie hij echt is, dat is het terrein van de psychotherapie en de seance.”

Iets heel anders: uw echtgenote, regisseur Mia Hansen-Løve, schrijft een film over u. Bent u niet bang?

„Haha, u weet dat we uit elkaar zijn? Mia maakte al films over haar mentor, over haar broer Sven, over haar eerste liefde en over haar moeder, L’Avenir. Zo werkt haar creatieve proces: via fictie reorganiseert ze haar realiteit, ervaringen en emoties. Dus dit kon niet uitblijven, we woonden vijftien jaar samen. Ik doe wel een schietgebedje.”

Las u elkaars scripts?

„Mia is 26 jaar jonger, zij ontwikkelde zich tot regisseur tijdens onze relatie en had mijn bevestiging veel meer nodig dan ik de hare. Ik moest haar vaak vertellen dat het oké was. ‘Dat zeg je toch niet omdat wij een relatie hebben?’ Nee, echt, het is goed …”

(Zucht) „Bij mij werkt het omgekeerd, ik werk liever alleen. Pas als een script af voelt, liet ik het Mia of een vriend lezen. Met name als het om dialoog ging, luisterde ik graag naar Mia. Maar elkaars filmsets bezochten we nooit, dat was de afspraak. En als het over mij gaat, lijkt het me onverstandig daarvan af te wijken.”