Obama breekt met eigen beleid door vervroegde vrijlating Manning

Klokkenluider Op de valreep doet Obama een handreiking aan klokkenluider Manning. Het gebaar zet de verhoudingen in Washington op zijn kop.

Foto Reuters / Kevin Lamarque

Geen Amerikaanse president vervolgde zoveel klokkenluiders als Barack Obama. Maar drie dagen voor het einde van zijn presidentschap breekt Obama met zijn eigen beleid. Hij gunde een forse strafvermindering aan Chelsea Manning, de voormalige inlichtingenofficier die geheime militaire informatie aan Wikileaks had gelekt. Manning was tot 35 jaar celstraf veroordeeld, maar komt al in mei vrij.

Het is gebruikelijk dat een president vlak voor zijn aftreden gratie of strafvermindering gunt aan veroordeelden. Obama is daar de laatste jaren al ruimhartiger mee dan zijn voorgangers. Hij gunde gisteren gratie aan 64 veroordeelden, waarbij het totaal op 212 komt. Ook gaf hij gisteren 209 mensen strafvermindering (in totaal 1.385).

Maar de strafvermindering voor Manning, nu 29 jaar, is opvallend. Obama is ook de president geweest die vanaf het begin van zijn aantreden een harde campagne tegen klokkenluiders voerde. Onder Obama werden negen klokkenluiders vervolgd; alle presidenten voor hem komen in totaal uit op drie. Obama’s aanklagers gebruikten daarvoor vaak de Spionagewet uit de Eerste Wereldoorlog, ook tegen Manning. Ook werden journalisten die met ambtenaren hadden gepraat, afgeluisterd en betrokken in rechtszaken.

Barack Obama stond de laatste maanden onder grote druk om de veroordeling van Chelsea Manning te herroepen. Manning deed twee zelfmoordpogingen in de militaire gevangenis in Kansas. „Alleen u kan haar leven redden”, zei klokkenluider Edward Snowden – ook hem wacht vervolging als hij Amerikaans grondgebied betreedt. Gisteren twitterde Snowden: „een oprecht: bedankt, Obama”.

Inlichtingenofficier

Chelsea Manning, vroeger Bradley Manning, werd in 2009 als inlichtingenofficier naar Irak gestuurd. Voor het Amerikaanse leger verzamelde ze daar gegevens over Iraakse opstandelingen. Manning raakte daar in gewetensnood, omdat ze zag dat het leger op basis van nauwelijks betrouwbare informatie beslissingen over leven en dood nam.

Manning zocht op internet contact met gelijkgestemden, en kwam uit bij WikiLeaks-oprichter Julian Assange. Voor Assange verzamelde ze honderdduizenden documenten over de oorlog. Hier zaten onder meer beelden bij van een luchtaanval op Bagdad in 2007, waarbij acht mensen omkwamen, onder wie twee journalisten van Reuters. De beelden leidden tot grote beroering in de VS.

Foto AP

In een chatsessie met een hacker die Manning later aangaf, zei ze: „Ik wil dat mensen de waarheid zien, wie ze ook zijn. Zonder goede informatie kan het publiek geen weloverwogen beslissingen nemen.” Manning wilde dat haar onthullingen „een wereldwijde discussie, debat en hervormingen” zouden veroorzaken.

Manning werd beschuldigd van spionage en vervolgd. Volgens de aanklacht zou ze Amerikaanse levens in gevaar hebben gebracht, en terreurbeweging Al-Qaeda hebben bediend. Ze werd door een militaire rechtbank in 2013 schuldig bevonden aan spionage, maar ‘hulp aan de vijand’ achtte de rechter niet bewezen. In de gevangenis besloot Manning dat ze voortaan als Chelsea door het leven wilde gaan.

Wikileaks

De onverwachte zet van Obama verandert de dynamiek in Washington rondom WikiLeaks dramatisch. De afgelopen maanden praatten Republikeinen, aangemoedigd door Donald Trump, veel positiever over WikiLeaks. Volgens de Amerikaanse inlichtingendiensten hebben Russische hackers de Democratische Partij gehackt, en die informatie doorgespeeld aan WikiLeaks.

Die gehackte gegevens speelden een grote rol in de overwinning van Trump, die zelf zei: ,,Ik ben dol op WikiLeaks.” De meeste Republikeinen, meestal pro-inlichtingendiensten en kritisch jegens Rusland, volgden die lijn. Terwijl Democraten de inlichtingendiensten gingen verdedigen, namen Republikeinen het nu juist op voor hackers.

De strafvermindering voor Chelsea Manning zet die verhoudingen opeens op hun kop. Hoewel Trump zelf niet reageerde, vielen de Republikeinen Obama’s besluit hard aan. Voorzitter Paul Ryan van het Huis van Afgevaardigden zei dat „Chelsea Mannings verraad Amerikaanse levens in gevaar heeft gebracht”. „President Obama heeft een gevaarlijk precedent geschapen, waarin mensen die onze nationale veiligheid in gevaar brengen, geen verantwoording meer hoeven af te leggen.”

Julian Assange schreef onlangs op Twitter: ,,Als Obama gratie verleent aan Manning, dan is Assange bereid zich uit te laten leveren aan de VS, hoewel de zaak van Justitie duidelijk ongrondwettig is.” Dat hij dat ook echt gaat doen, is overigens onwaarschijnlijk.