Begraven voor de wetenschap

Wetenschappelijke begraafplaats

Het AMC gaat onderzoeken wat de aarde doet met het lichaam. Daarvoor gaat het op een testlocatie lichamen begraven, zonder kist.

Voor de zomer moeten de eerste lichamen bij het AMC begraven zijn. Foto Getty

De politie stuit met regelmaat op begraven lichamen. Nog deze woensdag vond een wandelaar menselijke botresten in een bos bij Hilversum. Voor het vaststellen van hoe en hoe lang geleden iemand is overleden, is kennis nodig van ontbinding. Die kan essentieel zijn bij het oplossen van een misdaad.

Het Amsterdamse ziekenhuis AMC begint een onderzoek naar ontbinding, zo werd dinsdag bekend. Het ziekenhuis heeft een vergunning gekregen voor een tafonomische begraafplaats, waar lichamen van mensen die zich na hun dood ter beschikking van de wetenschap hebben gesteld, worden begraven. Dat gebeurt zonder kist en mogelijk zonder kleding. Zulke testlocaties bestaan al in de Verenigde Staten en Australië.

Het kostte zeven jaar een vergunning te krijgen voor de begraafplaats naast het ziekenhuis, zegt Roelof-Jan Oostra, hoogleraar anatomie aan het AMC. De komende jaren zullen er 40 tot 50 lichamen worden begraven.

1. Wat is het nut van een ondergrondse testlocatie?

De meeste wetenschappelijke begraafplaatsen in de VS en Australië zijn bovengronds, zegt Oostra. „Meestal is een lichaam in uitgestrekte, dunbevolkte regio’s gedumpt zonder het te begraven. Ontbinding in de openlucht is anders dan ondergronds. Ook verschillen in klimaat en bodemsoort zijn van invloed.”

De politie in Nederland vindt lichamen vaak in een ondiepe kuil. Oostra: „Een lichaam dat hier in de bossen ligt, wordt vaak snel gevonden door voorbijgangers, of geroken. Als een lichaam twintig centimeter onder de grond ligt, ruik je er al niets meer van.”

2. Welke lichamen worden daar begraven?

Mensen die te kennen hebben gegeven dat ze er geen bezwaar tegen hebben dat hun lichaam na hun dood voor dit type onderzoek wordt gebruikt. Die vraag wordt sinds 2014 aan mensen voorgelegd. Oostra: „Wij bepalen uiteindelijk of een lichaam dat bij ons binnenkomt ook geschikt is voor dit onderzoek.”

3. Hoe worden de lichamen onderzocht?

De lichamen worden op maximaal een meter diepte begraven, voor een duur van vijf jaar. De onderzoekers willen weten welke gassen en stoffen er vrijkomen. Dat wordt bijgehouden via telemetrische apparatuur die in en op de lichamen is aangebracht.

Waar in de VS lichamen soms tussentijds worden opgegraven, wil het AMC de ontbinding zo veel mogelijk met rust laten. Oostra: „Dat zou het natuurlijke proces verstoren. Zo kunnen plantenwortels in het lichaam zijn gegroeid. Ook tast buitenlucht het lichaam op een andere manier aan dan grond. We willen na verloop van tijd monsters nemen om te kijken welke stoffen in de buurt van het lichaam te vinden zijn.”

4. Wat zal er te zien zijn van de begraafplaats?

Niet veel. Het AMC zal zo’n 500 vierkante meter grond omheinen. Het hek is drie meter hoog en loopt door in de grond om te voorkomen dat bijvoorbeeld konijnen zich een weg naar de testlocatie graven. Naast de graven wordt een klein gebouw geplaatst, met onder meer een weerstation. Oostra: „En hoogstens steken er een paar draadjes uit de grond, van de apparatuur.”