Theresa May laat zich geen mes op de keel zetten

In een lange Brexit-toespraak maakte de Britse premier duidelijk dat ze voor een harde Brexit gaat. „Geen deal is beter voor Groot-Brittannië dan een slechte deal.”

De Britse premier Theresa May voor haar toespraak waarin ze zegt voor een harde Brexit te willen gaan. Foto Kirsty Wigglesworth/AFP

De aanstaande onderhandelingen tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie mogen dan gaan tussen een alleenstaande eilandstaat en het grootste economische blok ter wereld, de Britse premier Theresa May laat zich geen mes op de keel zetten. Ze laat zich voor aanvang van de gesprekken niet koeioneren. In een lange toespraak over Brexit tegen ambassadeurs en journalisten op Lancaster House zei May:

„Geen deal is beter voor Groot-Brittannie dan een slechte deal”

De dreigementen van Europese leiders dat het Verenigd Koninkrijk pijn moet lijden om zo te voorkomen dat meer EU-landen het Britse voorbeeld volgen noemde May „een daad van rampzalige zelfvernietiging”. Niet alleen zouden Europese bedrijven jaarlijks 290 miljard pond aan export richting het VK verliezen, ze verliezen dan ook onbelemmerde toegang tot het mondiale kapitaal verenigd in de Londense City, waarschuwde May.

De Britse premier: „Ik geloof niet dat EU-leiders werkelijk bereid zijn tegen Duitse exporteurs, Franse boeren, Spaanse vissers, de werkloze jongeren in de eurozone en miljoenen anderen te zeggen dat zij armer worden alleen maar omdat er een politiek punt gescoord moet worden.”

Verkiezingssucces eurosceptici

Pas op, probeerde May duidelijk te maken aan EU-leiders, ook jullie politieke lot staat de komende jaren op het spel. Als Brexitonderhandelingen ten koste gaan van de Europese economie zullen leiders het merken. Oplopende werkloosheid veroorzaakt door ruzie over de toekomst van de toch al weinig populaire EU verkiezingssucces voor eurosceptici, zoals de PVV, het Alternative für Deutschland en het Front National, wil May zeggen zonder het zo expliciet uit te spreken.

Zelf weet ze heel goed wat de kracht is van populisme. Een jaar geleden pleitte May, als minister van Binnenlandse Zaken onder premier Cameron, nog voor Remain. Een vertrek uit de Europese interne markt zou economisch schadelijk zijn voor het VK, redeneerde May. Nu, een onverwacht referendumresultaat voortgebracht door een felle populistische Leave-campagne later, is May overtuigd dat een vertrek uit de interne markt het beste is wat het Verenigd Koninkrijk kan overkomen.

Als lid van de interne markt moet het VK vrij verkeer van personen accepteren en de rechtsmacht van het Europees Hof van Justitie erkennen. Dat is niet wat Britten willen, aldus May. En aangezien de EU volgens May te weinig flexibel is om andersdenkende landen een plek te gunnen is een harde en schone breuk de beste oplossing, zei ze.

Global Brexit

May oordeelt dat het Britse volk een Verenigd Koninkrijk wil dat als handelsnatie een belangrijke rol in de wereld heeft, met goede vrienden in Europa maar ook aan de andere kant van de wereld. May ziet een VK voor zich dat handelsakkoorden sluit met snel groeiende landen als China en India, en met Engelstalige landen die cultureel dichtbij staan, zoals de Verenigde Staten en Australië. May houdt niet van de term harde Brexit. Wel is ze verliefd op de uitdrukking Global Britain. Ze gebruikte haar nieuwe motto voor Brexit tien keer in haar toespraak.

De Britse premier wilde in haar speech duidelijk laten zien dat ze niet weifelt (Theresa Maybe, kopte The Economist deze maand) en dat het beleid van haar regering niet warrig is, een verwijt van de opgestapte Britse EU-ambassadeur Sir Ivan Rogers.

Op enkele punten was May helder en standvastig. Na Brexit zal het VK niet alleen geen lid meer blijven van de interne markt, ook zullen de Britten uit de douane-unie stappen. Het VK wil niet meer meedoen met de gemeenschappelijke handelstarieven van de douane-unie op de invoer van producten van buiten de EU. Als lid van de douane-unie zou het VK niet op eigen houtje handelsakkoorden kunnen sluiten.

Wel wil May een douane-akkoord met de EU om te zorgen dat goederen van het VK zo soepel mogelijk verhandeld kunnen worden. Ook wil May een ambitieus vrijhandelsverdrag met Europa. Net zoals ze wil dat na Brexit Britse universiteiten en veiligheidsdiensten nauw blijven samenwerken met Europa. May:

„Onze unieke inlichtingendiensten zullen nog steeds helpen zorgen dat mensen in Europa veilig zijn voor terrorisme.”

Toestemming parlement

Het is duidelijk wat May wil. Hoe ze haar doelen wil bereiken blijft ongewis. Voor eind maart wil ze Brussel formeel informeren dat het VK vertrekt. Dat is het startschot van twee jaar onderhandelen. Het eindresultaat van die besprekingen zal May ter stemming voorleggen aan het Britse parlement, zei ze in haar toespraak. Aangezien een meerderheid van de Britten voor Brexit stemde, verwacht May dat het parlement niet moeilijk doet. Maar ze weigerde te zeggen wat er gebeurt als het Lager- en Hogerhuis de deal afschieten. Geen Brexit? Een rommelige Brexit zonder akkoord?

Ook weigerde May te erkennen dat een vergaand handelsakkoord met de EU sluiten al een zeer zware opgave is. Dit zou een akkoord zijn dat verder gaat dan TTIP, waar enorm veel ophef over is, dat goedgekeurd moet worden door alle nationale EU-parlementen en meerdere regionale organen met eigen opvattingen (denk Wallonië en het EU-Canada-verdrag).

Ongeveer tegelijkertijd wil May dat het VK akkoorden met de VS en de opkomende wereld sluit. Zelfs de meest optimistische voorstander van vrijhandel zou dat een Herculiaanse opgave vinden.