Noren stoppen met FM, maar Nederland is nog niet zover

FM-radio

Op 11 januari, om 11 over 11, schakelde Noorwegen de eerste FM-zenders af.

Ook in Nederland luisteren we meer digitaal, maar de FM blijft voorlopig aan.

Een uitzending van NPO Radio 2 tijdens Prinsjesdag 2016, vanuit de Tweede Kamer. Foto HH/Peter Hilz

Noorwegen schreef vorige week radiohistorie: als eerste land schakelden de Noren de FM uit. Stapsgewijs gaat de overheid over op het digitale DAB+-radio. Zo bespaart het miljoenen kronen. De omschakeling laat luisteraars geen keuze: wie een ouderwetse radio heeft moet een nieuw toestel of een DAB+-adapter kopen om straks nog te kunnen luisteren.

In het noorden van het land werden op 11 januari om 11:11 uur de eerste tweehonderd FM-masten uitgezet. Gedurende het jaar volgen andere regio’s, tot het land eind dit jaar op een paar lokale zenders na geheel FM-loos zijn. Na een overheidscampagne heeft zeven op de tien Noorse huishoudens een DAB+-radio in huis gehaald. Ruim de helft van de automobilisten rijdt echter nog rond met een oude FM-radio.

Tweederde van de Noren vindt de omschakeling te snel gaan, blijkt uit een recente peiling. Gevreesd wordt dat ouderen geïsoleerd raken: zij hebben het geld noch de technische kennis om de overstap te maken. Ook wijzen critici op de gevolgen voor de toch al dalende luistercijfers: een deel van de bevolking zal (nog) geen nieuw toestel kopen en tijdelijk of voorgoed voor de markt verloren gaan.

In heel Europa moet FM plaatsmaken voor DAB+, maar andere landen hebben minder haast dan Noorwegen. Belgïë wil in 2022 omschakelen, Zwitserland tussen 2020 en 2024. Nederland heeft, net als de meeste Europese landen, geen einddatum voor FM afgesproken.

1Wat is DAB+?

Het is de verbeterde versie van DAB, Digital Audio Broadcasting. Dit Europese systeem distribueert audiosignalen via de ether, net als FM. Het verschil: bij FM zijn de signalen analoog, bij DAB en DAB+ digitaal. DAB-radio’s vertalen het digitale signaal naar audio. De geluidskwaliteit is even goed als op een cd, DAB+ verbruikt minder energie en het signaal reikt verder. DAB+ biedt meer ruimte voor zenders en gegevens. Nu al zijn in Nederland via DAB+ meer zenders te ontvangen dan via FM, van Efteling Kids Radio tot NPO Soul & Jazz. Navigeren gaat in DAB+ op alfabet.

De publieke en landelijke commerciële radiozenders als Radio 538 en Q-music hebben al landelijke dekking met DAB+.

2Wanneer gaat de FM in Nederland uit?

Dat is nog niet afgesproken. „We verwachten dat in 2023 zeker 70 procent van de luisteraars digitaal luistert. Dat kan via DAB+ zijn, kabel of mobiel internet”, zegt Jacqueline Bierhorst van Digital Radio NL, een samenwerking van de grootste zenders. „Dat is het moment waarop we gaan nadenken of het nog zin heeft FM in de lucht te houden.” Ooit, zegt ze, is FM verouderd en minder relevant voor luisteraars en zenders.

3Kan ik dan nog wel radio luisteren in mijn oude auto?

„Het is onvermijdelijk dat gebruikers van ouderwetse radio’s moeten overstappen”, zegt Bierhorst. Zij kunnen een nieuwe toestel kopen of een adapter en antennekabel van een paar tientjes; daarmee kan je DAB+ ontvangen op een FM-radio. Nu bezit nog maar 6 procent van de Nederlandse huishoudens een DAB+-radio, thuis of in de auto. DAB+ wordt standaard in bijna een kwart van de verkochte auto’s meegeleverd. Bij 45 procent zijn ze te koop als optie.