De kunstenaar die zijn testikels vastnagelde aan het Rode Plein, ontvlucht Rusland

Pjotr Pavlenski Hij en zijn vrouw worden beschuldigd van poging tot verkrachting. Ze ontkennen de aanklacht en zeggen dat Moskou van hen af wil.

De Russische artiest Piotr Pavlenski en zijn vrouw Oksana Sjalygina in Parijs, waar zij naartoe zijn gevlucht. Foto Martin Bureau/AFP

Hij hamerde zijn scrotum aan het Rode Plein, naaide zijn mond dicht, stak de voordeur van de Russische geheime dienst in de fik en sneed een stukje van zijn oor af. Met zijn provocatieve – en vaak pijnlijke – performances trok de 32-jarige Russische kunstenaar Pjotr Pavlenski de afgelopen jaren telkens weer de aandacht van het Russische publiek – en van de Russische politie.

Na jaren van kunstzinnige politieke acties en daaropvolgende arrestaties, werd Pavlenski maandag de grond toch te heet onder de voeten. Nadat hij en zijn vrouw Olga Sjalygina beschuldigd werden van poging tot verkrachting van een Petersburgse actrice, namen ze via Oekraïne de wijk naar Frankrijk. Daar wil het stel met hun twee kinderen asiel aanvragen.

In een interview aan de Oekraïense nieuwssite Hromadske ontkenden de twee de aanklacht en stellen zij erin te zijn geluisd door de actrice. Volgens Pavlenski zou de aanklacht politiek gemotiveerd zijn. „Natuurlijk wilden ze van ons af. Ze wilden ons laten zien dat we twee opties hadden. Ofwel verwijderd worden uit de politieke context in een strafkamp, of het land verlaten”, aldus Pavlenski.

Prikkeldraad

Pavlenski is beroemd en berucht om zijn artistieke aanklachten tegen het Russische systeem. In 2012 naaide hij, uit protest tegen de arrestatie van de punkgroep Pussy Riot, zijn mond dicht. De politie stuurde hem daarop naar een psychiatrische inrichting voor onderzoek. Een jaar later baarde hij opzien door zijn naakte lichaam te wikkelen in prikkeldraad, de politie moest hem losknippen met een tuinschaar. Het leverde hem, naast een arrestatie, een prijs op voor Russische activistische kunst.

Internationaal baarde Pavlenski opzien in 2013 toen hij zijn scrotum aan het Rode Plein vastnagelde. De toegesnelde politie gooide een deken over de kunstenaar alvorens hem te arresteren. Tegen journalisten motiveerde Pavlenski de performance, getiteld ‘Fixatie’, met de woorden:

„Een naakte artiest die naar zijn testikels kijkt die aan de keien zijn genageld, is een metafoor voor de apathie, de politieke onverschilligheid en het fatalisme van de Russische samenleving.”

Tijdens de opstand in Oekraïne in 2014 sprak Pavlenski zijn steun uit door een imitatiebarricade op te richten, autobanden in brand te steken en slogans van de Majdan-demonstranten te roepen. Hij werd opnieuw gearresteerd en beschuldigd van hooliganisme. Maar Pavlenski wist van geen ophouden. In 2014 sneed hij, gezeten op het dak van een psychiatrische inrichting, een stukje van zijn oor af uit protest tegen de inzet van de psychiatrie als politiek pressiemiddel.

Symbool voor Rusland

Dat Pavlenski zelfs voor de hoogste macht geen vrees kent, bleek eind 2015 toen hij de voordeur van de ‘Ljoebjanka’ in brand stak, het beruchte gebouw van de Russische FSB – en zijn voorganger de KGB – in het centrum van Moskou. De beroemde Russische galeriehouder Marat Gelman noemde het duistere beeld van de kunstenaar voor de brandende deur „een zeer belangrijk symbool voor het Rusland van vandaag, in zowel politiek als artistiek opzicht.”

Het kwam tot een rechtszaak en Pavlenski werd veroordeeld tot een boete van 500.000 roebel (bijna 8.000 euro). Zelfs in het proces zag Pavlenski een performance:

„Het is mijn taak om de instrumenten van staatsmacht te provoceren om een politieke agenda te creëren. Om hen mijn kunst in te zuigen. Rechtszaken openen een deur om binnenin het systeem te geraken – dat van rechercheurs, rechtbanken en psychiaters – en daar te kunnen werken.”

    • Eva Cukier