WEF

Davosblog: IMF vreest voor Amerikaans protectionisme

Alle ogen gericht op Donald Trump

Op de laatste dag van de World Economic Forum in Davos waren alle ogen gericht op Donald Trump. Er heerst vooral bezorgdheid, zo beschrijft NRC-redacteur Wouter van Noort in een reportage.

"De zorg over Trump gaat vooral over de onzekerheid, waar de meeste grote bedrijven niet van houden. Wat betekent het protectionisme waar Trump voor lijkt te staan bijvoorbeeld? “Als er straks 35 procent grensbelasting komt omdat je niet alles produceert in Amerika, dan heeft dat natuurlijk grote gevolgen,” zegt bestuursvoorzitter Frans van Houten van Philips."

Bedrijven willen meer maatschappelijk verantwoord ondernemen

Ruim 100 grote bedrijven waaronder Nestlé, Bank of America en Unilever hebben op het World Economic Forum in Davos een overeenkomst getekend om meer maatschappelijk verantwoord te ondernemen. In de overeenkomst, de compact for responsive and responsible leadership, beloven de bedrijven langetermijndoelen voor kortetermijnbelang te stellen, en breder maatschappelijk welzijn na te streven dan alleen goede kwartaalcijfers. Frans van Houten, de bestuurvoorzitter van Philips, is dit jaar medevoorzitter van het World Economic Forum en medeverantwoordelijk voor het compact.

“Het benadrukt de noodzaak voor inclusiviteit, iedereen meenemen met de voordelen van economische welvaart. Bedrijven moeten daarin ook een rol spelen door te ondernemen met meer dan alleen het aandeelhoudersbelang in het hoofd. We hebben de duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN als basis genomen.”

In het compact staan vooral breed geformuleerde voornemens, en weinig concrete maatregelen. Is het meer dan een vrijblijvend PR-moment ?
“Daarom gaan we zorgen dat de doelen van de overeenkomst meetbaar zijn. Dataleverancier en persbureau ThomsonReuters gaat een meetinstrument maken, een concrete meetlat, en gaat de resultaten regelmatig publiceren. Daar gaan we bedrijven langs leggen.”

Welke handhavingsmechanismes zijn er?
“We nemen geen stok mee ofzo. Maar uiteindelijk hebben bedrijven klanten, en als die zeggen: dit is geen goed bedrijf, daar doe ik geen zaken mee, dan kan het snel gaan. Het uiteindelijke handhaven, dat moet de markt doen. Overigens valt op hoeveel Nederlandse bedrijven al heel ver zijn met de doelen die in het compact staan, bijvoorbeeld Unilever en FrieslandCampina. Wel is het zo dat er nog weinig Chinese ondertekenaars zijn.”

Wat heeft u verder als medevoorzitter van het WEF in Davos gedaan?
“Ik heb vooral thema’s rondom gezondheid geagendeerd en besproken. Bijvoorbeeld over precision health, op maat gemaakte gezondheidszorg. Daarvoor is veel gebruik van data nodig, en dat is een gevoelig onderwerp, bijvoorbeeld vanwege privacy. Hier zijn verzekeraars, universiteiten, NGO’s en ministers bij elkaar om het daarover te hebben.”

Zijn daar concrete afspraken uitgekomen?
“Nu gaat dat nog vooral om het vormen van ideeën. Wel werken we in Davos ook aan een afspraak om 1.000 speciale kliniekjes in Afrika te bouwen, voor eerstelijnszorg die daar erg nodig is. Daarvoor hebben we een concept ontwikkeld van kant en klare kliniekjes met zonne-energie, medische apparatuur en eigen watervoorziening; een soort containerkliniek die makkelijk neergezet kan worden. Uiteindelijk willen we die ook gewoon verkopen, we doen het niet uit filantropie, maar wel uit maatschappelijk besef.”

Lagarde: Amerikaans protectionisme slecht voor economie

Op de dag dat Donald Trump wordt beëdigd als de 45ste president van de Verenigde Staten heeft het IMF zich in Davos kritisch uitgelaten over de economische beleidsplannen van de nieuwe president. Volgens directeur Christine Lagarde zullen zijn protectionistische maatregelen een negatieve impact hebben op de economie, en daarbij posititieve gevolgen van financiële stimuleringsmaatregelen overstemmen.

"Over het geheel gezien, zal het netto waarschijnlijk niet positief zijn", zei Lagarde tijdens een panel op het World Economic Forum in Davos.

Veiligheidsadviseur Obama: definitie van oorlog en vrede is in 2016 vervaagd

“We zitten in het grijze gebied tussen oorlog en vrede”, dat zei Thomas Donilon, de Amerikaanse nationale veiligheidsadviseur van de regering-Obama, vrijdag in een paneldiscussie over cyberoorlog in Davos. “In 2016 is de definitie van oorlog en geen oorlog vervaagd, net zoals de definitie van wat een cyberaanval precies is.” Hij wijst onder meer op de Russische pogingen om de verkiezingen in de VS te beïnvloeden, en de rol van hacks en nieuwe technologieën. “Er komen belangrijke verkiezingen aan in Europa. Europese landen moeten zeer alert zijn op vergelijkbare activiteiten.”

Het zou dit jaar net zo goed World Political Forum kunnen heten

Het World Economic Forum zou dit jaar net zo goed het World Political Forum kunnen heten, volgens NRC-redacteur Wouter van Noort:

"Natuurlijk draaien de paneldiscussies en talloze bilaterale ontmoetingen ook om zakendoen, nieuwe technologieën en de economie. En natuurlijk worden in de omliggende hotellobby’s gewoon allerlei deals gesloten. Maar politici domineren deze week de hoofdpodia."

Rutte: Frankrijk en Italië moeten hervormen

Volgens premier Mark Rutte zijn hervormingen in de zuidelijke eurolanden één van de grootste uitdagingen voor de Europese Unie op dit moment. Dat zei hij op het World Economic Forum in Davos. “Frankrijk en Italië moeten echt hervormen. Als ze dat niet doen, zal dat een vernietigend effect hebben op Europese integratie.”

“In Nederland hebben we heel veel pijnlijke hervormingen doorgevoerd. Die doen nog steeds pijn, maar we zijn nu een van de snelstgroeiende economieën, de werkloosheid daalt, het consumentenvertrouwen is terug op het niveau van 2007. Maar als je dan ziet dat andere landen weigeren om dezelfde hervormingen door te voeren, dan ontstaat er een probleem. Europa als geheel groeit niet. Daar maak ik me grote zorgen over.”

May: Groot-Brittannië blijft voorvechter vrije markten

Groot-Brittannië blijft een voorvechter van vrije markten, vrije handel en globalisering, dat zegt premier Theresa May tijdens het World Economic Forum in Davos.

“Liberalisering en globalisering zijn krachten die enorme welvaart en voorspoed brengen. Wij willen internationale instituten en regels behouden, om niet in dezelfde domheid te vervallen als de landen van wereld vroeger deden. Ja, het gaat moeilijk worden. Het Britse volk heeft een dappere keuze gemaakt, om een echt mondiaal Groot-Brittannië te creëren. Niet al onze Europese vrienden begrijpen ons, en ze zijn bang voor wat Brexit betekent. Maar ook voor ons is het de belangrijk dat de Europese Unie een succes wordt. Brexit is een stem om meer controle te nemen, en om nog internationaler en mondialer te worden.”

Vrijhandelsverdrag

Ze herhaalde haar voornemen om een vrijhandelsverdrag te sluiten tussen Groot-Brittannië en de EU, al ging ze niet in op de moeilijke onderhandelingsprocedures die daarvoor nodig zijn. “Maar we kijken ook wereldwijd. Landen zoals de Golfstaten hebben al interesse in verdragen met ons. We moeten verder.” May wees op economische en sociale hervormingen die Groot-Brittannië een interessante investerings- en handelspartner moeten maken.
Ze legde niet alleen een nadruk op vrijhandel, maar ook op een rol voor overheden om ervoor te zorgen dat de opbrengsten eerlijker worden verdeeld.

“Er zijn bedrijven, vooral de wereldwijd opererende, die volgens andere spelregels spelen dan normale mensen. Leiders van die bedrijven hebben een grote verantwoordelijkheid om te laten zien dat zij dit serieus nemen. Eerlijk belasting betalen, eerlijk deel aan medewerkers en toeleveranciers betalen. Ze moeten topbeloningen aanpakken en zorgen dat ze verantwoording afleggen aan alle mensen die ze beïnvloeden met hun activiteiten. Het draait in een samenleving niet alleen om individuele wensen, maar om de gemeenschap en elkaar, sterke instituties. Daar horen verplichtingen bij voor burgers en bedrijven.”

Volgens May moet de combinatie van vrijhandel en eerlijker verdeling ervoor zorgen dat middenpartijen een antwoord kunnen vinden op “de extreme partijen die misstanden exploiteren voor verkeerde doelen”.

Dijsselbloem: bij harde Brexit verpaupert het Verenigd Koninkrijk

De Britse premier Theresa May riskeert met haar harde opstelling over Brexit dat haar land terugkeert naar het welvaartsniveau van de jaren 70, dat zegt Jeroen Dijsselbloem, minister van Financiën (PvdA) en voorzitter van de Eurogroep, in Davos in een gesprek met NRC. Dijsselbloem:

[blockquote] „Over twintig jaar spreken we elkaar weer, en dan is Engeland terug bij waar het ongeveer in de jaren 70 was. Totaal verouderd, enorme werkloosheid, totaal verpauperd. Dat lijkt mij niet het model van de toekomst voor Engeland.”[/blockquote]

Dijsselbloem reageert op een speech van May waarin ze eerder deze week zei dat ze een ‘harde’ Brexit wil, waarbij het VK ook uit de Europese interne markt stapt. „Ze dreigt dat ze een soort paria aan de rand wordt, een belastingparadijs. Dat is precies de richting die we niet op moeten.”

Cisco investeert in digitalisering Nederland

De Amerikaanse producent van netwerkapparatuur Cisco investeert de komende drie jaar in de digitalisering van Nederland. Dat maakte het bedrijf donderdag bekend bij het World Economic Forum in het Zwitserse Davos.
Cisco lanceerde daar in een bijeenkomst met minister-president Mark Rutte zijn investeringsprogramma 'Digitale Versnelling Nederland'. Daarbij wordt in samenwerking met de overheid, het bedrijfsleven en het onderwijs geïnvesteerd in onder meer de digitalisering van infrastructuur, onderwijs en gezondheidszorg en in cybersecurity.

Cisco noemde geen concreet bedrag dat wordt geïnvesteerd. Het bedrijf heeft vergelijkbare programma's in onder meer Groot-Brittannië en Frankrijk. (ANP)

HSBC verhuist duizend banen van Londen naar Parijs

HSBC wil op den duur duizend banen verhuizen van de Londense City naar het HSBC-kantoor in Parijs. Dat zegt CEO Stuart Gulliver in gesprek met persbureau Reuters en Bloomberg TV in Davos. HSBC is de eerste grote bank met een afdeling in Londen die plannen presenteert voor na de Brexit. Het gaat om werknemers die verantwoordelijk zijn voor een vijfde van de inkomsten van de Britse afdeling van de investeringsbank.

Volgens Gulliver is de beslissing vrij gemakkelijk voor HSBC, omdat de bank al een kantoor in Parijs heeft.

Het zijn voornamelijk banen die te maken hebben met het handelen in aandelen binnen de EU-regelgeving. De bedoeling is dat de verhuizing over twee jaar een feit is. Het Verenigd Koninkrijk zal dan waarschijnlijk uit de EU stappen.

Bankiers uit de City, het economische hart van Londen, hadden gehoopt om toegang tot de Europese markt te behouden via het zogenoemde passporting-systeem. Passporting maakt het mogelijk voor banken om hun diensten in heel Europa te verkopen. De kans dat Londense banken daadwerkelijk zulke paspoort-rechten behouden wordt klein geacht.

Te midden van de rijken, slimmen en machtigen

Voor NRC is economieredacteur Wouter van Noort deze week in het Zwitserse Davos. Benieuwd hoe het eraan toegaat, met drieduizend kopstukken uit de wereldpolitiek, het zakenleven en de wetenschap? Om 12.45 uur gaf hij rechtstreeks een korte rondleiding door het congrescentrum van het World Economic Forum en beantwoordt hij vragen van lezers.

Joe Biden roept op tot verdedigen ‘liberale wereldorde’

Joe Biden heeft in zijn laatste openbare speech als vice-president de verzamelde wereldelite in Davos opgeroepen om “te strijden voor de liberale wereldorde”. “Die moet niet alleen afhangen van wie er de leiding heeft in Washington.” Volgens Biden heeft de liberale orde, met Europa en de Verenigde Staten in het centrum, de wereld ongeëvenaarde groei, vrede en welvaart gebracht.

Wel moeten volgens Biden de opbrengsten van de vooruitgang eerlijker worden verdeeld. Hij kreeg een staande ovatie van de volle zaal met bestuursvoorzitters en toppolitici. Biden haalde fel uit naar Rusland, dat volgens hem achter de beweging zit die de liberale orde onderuit wil halen.

“Rusland wil breuklijnen tussen westerse landen vergroten om de eigen invloedssfeer uit te breiden. Het veroorzaakt geweld in Oekraïne. Het gebruikt corruptie om oligarchen aan de macht te houden. Het verspreid propaganda, nepnieuws en beïnvloedt verkiezingen. Dat zal ook in Europa gebeuren, dat beloof ik je.”

Poetin heeft volgens Biden een totaal andere visie op de toekomst. “Een toekomst waar het draait om militaire macht, waar energie als een wapen wordt gebruikt, waarbij zwakke landen moeten buigen.” Hij riep de aanwezigen in Davos op om in actie te komen.

“We hebben nu de moed nodig die er was toen het Marshall Plan werd bedacht, toen de Verenigde Naties werden opgericht. Muren bouwen en protectionisme is het slechtste antwoord. We moeten vechten voor de EU. En voor de heilige verplichting van de NAVO: een aanval op één is een aanval op allen. Die verplichting mag nooit ter discussie staan.”

Oliebedrijven en industriële concerns sluiten waterstofpact

Als het aan een trits oliebedrijven en industriële concerns ligt, gebruiken we in de toekomst waterstof als brandstof. Dertien ondernemingen, waaronder Shell en Total, maakten dinsdagavond in Davos bekend te gaan investeren in onderzoek naar het gebruik van chemische element.

De bedrijven stellen dat waterstof een van de belangrijkste bouwstenen is voor de overgang naar duurzame energie, zowel in het transport als in de industrie en de energiesector. Ze willen de voordelen van waterstof ruimer onder de aandacht brengen en gaan onderzoek doen om het op grote schaal in te kunnen zetten.

Het verbond bestaat onder meer uit de autobedrijven Toyota, BMW, Daimler, Honda en Hyundai, grondstoffenbedrijf Anglo American en het Franse energiebedrijf Engie.

IMF-baas Lagarde wil meer inkomensherverdeling

Christine Lagarde, directeur van het Internationaal Monetair Fonds, vindt dat overheden nog altijd te weinig doen aan het verkleinen van economische ongelijkheid. "Ongelijkheid groeit, en dat zorgt voor dalende hoop onder burgers, en uiteindelijk tot populisme," zei Lagarde bij het World Economic Forum in Davos.

"Als beleidsmakers het signaal nu niet doorkrijgen, dan weet ik het ook niet meer."

Lagarde vindt dat politici ongelijkheid moeten aanpakken via belastingen, monetair beleid en economische hervormingen. "Dat betekent waarschijnlijk meer inkomensherverdeling." Lagarde waarschuwt al enkele jaren voor de gevaren van groeiende ongelijkheid, maar vooralsnog neemt die in veel landen nog toe.

Lagarde van het IMF: er moet meer inkomensherverdeling komen om ongelijkheid te voorkomen. Bijvoorbeeld via belastingen. #wef17 pic.twitter.com/jbpWC336DW

— Wouter van Noort 🤖 (@WvNoort) January 18, 2017

De Zwitserse politie staat klaar om drones uit de lucht te schieten

"De kanonnier ziet eruit als een personage uit een dystopische film", schrijft Bloomberg. En ja, de man - gekleed in wit overall, masker op, een futuristisch drieloopswapen in de aanslag - zou inderdaad zo de set van The Hunger Games af hebben kunnen lopen.

In de aanloop naar het World Economic Forum oefende de Zwitserse politie met nieuwe droneafweringstechnieken. De veiligheidsdiensten in het land hebben daarvoor een bijzonder wapen: een dronejammer, en die ziet er uit alsof je een tank ermee zou kunnen opblazen. De oefeningen trokken dan ook veel bekijks.

Maar echt schieten doen de wapens niet. Mocht een terrorist van plan zijn met een drone een bom te laten vallen ergens op de bijeenkomst in Davos, dan richt de man in wit het zwarte gevaarte op het onbemande vliegtuigje.

De HP47, zoals het wapen heet, verstoort en blokkeert de signalen die de drone uitzendt, waardoor het vliegtuigje stil komt te staan in de lucht - alsof plotseling een stekker eruit is getrokken. De drone besturen of foto's of videomateriaal ermee verzenden, gaat dan niet meer.

Daarna kan het vliegtuigje simpel uit de lucht worden geschoten door een sluipschutter, of vuurt de Zwitserse politie een speciaal net af dat de drone vangt.

De politieman met het dronegeweer staat links.

Foto ANP

Toeschouwers of probleemoplossers?

In de wandelgangen en paneldiscussies van deze editie van ‘Davos’ gaat het opvallend vaak over wat er búíten de bubbel van het Zwitserse bergdorp allemaal gebeurt, zo schrijft NRC-redacteur Wouter van Noort in zijn dagelijkse rubriek: de speech van de afwezige Britse premier May over haar vergaande plannen voor een ‘harde’ Brexit, kritische uitspraken die Donald Trump (ook niet in Davos) in een interview over de NAVO doet.

Terwijl de mensen die in het bergdorp samen zijn zich erop laten voorstaan dat ze probleemoplossers zijn, wekken ze vooral de indruk toeschouwers te zijn:

"Symbolisch is wat er aanstaande vrijdag gebeurt: dan kijken de aanwezigen massaal op duizenden kilometers afstand naar de inauguratiespeech van Trump die volgens een lid van zijn transitieteam dat hier wel aanwezig is „Historisch en Reaganesk!” wordt."

Kerry: 'Europa moet in zichzelf geloven'

De uitgaande Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry, werd op dinsdag geïnterviewd door de New York Times. Hij zei "niet te geloven" dat Donald Trump richtlijnen uit het Obama-tijdperk zo snel omver zal werpen. Hij noemde daarbij de overeenkomst met Iran over het nucleaire programma. Volgens Kerry is het niet onmogelijk dat andere landen die deal willen behouden. Stappen de Verenigde Staten eruit, dan "zijn wij de buitenstaanders; dan schaden we onze eigen geloofwaardigheid."

Aan Europa had hij "een boodschap", zei Kerry: "Europa moet in zichzelf geloven."

Afgevaardigde Trump: 'Trump kan wel eens de laatste hoop voor globalisering zijn'

Anthony Scaramucci, lid van het transitieteam van Trump en de hoogste afgevaardigde van de aankomende Amerikaans regering in Davos, reageert op vragen over de band tussen de Europese Unie en de VS. Daarover ontstonden eerder deze week grote twijfels nadat Trump de NAVO ‘overbodig’ noemde.

Volgens Scaramucci moeten journalisten “niet zo focussen op dat woord ‘overbodig’”. "De NAVO werkt wel, maar er zijn wel onderdelen die moeten veranderen en onderdelen die volgens Trump overbodig zijn." Trumps woorden reflecteren volgens Scaramucci alleen hoezeer de wereld is veranderd, niet dat de NAVO moet worden opgeheven. “Ik voorzie juist betere relaties. Wij zullen vriendschappen hebben met de mensen die zich gedragen als ónze vriend.” Hij wilde geen details geven over concrete beleidswijzigingen.

Scaramucci reageerde in een paneldiscussie ook op de opmerking van de Chinese president Xi Jinping dat niemand gebaat is bij een handelsoorlog. “Wij willen ook geen handelsoorlog. Wij willen eerlijke handel. Als de Chinezen belangrijk vinden om een goede relatie te hebben met ons, moeten ze ons ook de ruimte geven om de balans te vinden. Trump kan juist wel eens de laatste grote hoop voor globalisering zijn."

Scaramucci voorziet bij de inauguratie aanstaande vrijdag een historische speech van Trump. “Heel Reaganesk. Daarvan realiseerden mensen zich ook later dat het een man van vrede en kracht was.”

Chinese president breekt lans voor globalisering

“De meeste wereldproblemen worden níet veroorzaakt door globalisering”, zegt de Chinese president Xi Jinping dinsdag in zijn openingsspeech op het World Economic Forum (WEF) in Davos. De problemen die er zijn worden volgens Xi vooral veroorzaakt door “hebberigheid en slechte regulering”. Xi noemt globalisering de “natuurlijke uitkomst van technologische en wetenschappelijke vooruitgang.”

Xi wil zich in gaan zetten voor een vorm van globalisering die meer gericht is op duurzaamheid en inclusiviteit voor de mensen die nu achter zijn gebleven. “Het gat tussen arm en rijk, en het zuiden en het noorden neemt toe. Dat moet effectiever worden aangepakt.” Hij wijst op de mogelijkheden van kunstmatige intelligentie en 3D-printen om de economische groei aan te jagen.

Het is de allereerste keer dat een Chinees staatshoofd de verzamelde wereldelite in Zwitserland toespreekt, precies op het moment dat de VS onder Donald Trump een andere koers lijkt te gaan varen op het gebied van globalisering. “Of je het nou leuk vindt of niet, er is geen ontsnappen aan de oceaan van de wereldeconomie”, volgens Xi.

Xi heeft het ook over de huidige snelle economische en politieke veranderingen van de laatste tijd, met een citaat van Charles Dickens over de industriële revolutie. “Het waren de beste tijden, maar ook de slechtste tijden.” Xi ziet ook nu een wereld van grote tegenstellingen. “Aan de ene kant ontwikkelen vooruitgang en welvaart zich sneller dan ooit. Aan de andere kant zijn er terrorisme, vluchtelingen en werkloosheid die bijdragen aan onzekerheid in de wereld.”

Een korte blik op het programma

Op het programma voor het World Economic Forum van Davos staan talloze discussies, lezingen en presentaties. Wij zetten de opvallendste onderdelen op een rijtje.

China is kampioen globalisering

Hij is de eerste Chinese president die Davos bezoekt: Xi Jinping opent het World Economic Forum dit jaar met een speech over globalisering en de rol van China daarin. Xi spreekt naar verwachting vanaf 11.15 en zal ingaan op de rol van China in de geglobaliseerde wereld. China-correspondent Oscar Garschagen verwacht dat Xi zich zich zal opwerpen als "beschermer van de wereldwijde vrijhandel, als de kampioen van de globalisering die in het kapitalistische Amerika op zijn retour lijkt."

‘Wereld staat op kantelpunt’

Een blik op het programma van het World Economic Forum stemt niet direct vrolijk: klimaatcrisis, ongelijkheid, toekomstige moordmachines. Meer dan normaal lijkt Davos dit jaar in het teken te staan van risico's en zorgen. De agenda weerspiegelt een wereld die op een kantelpunt verkeert, schrijft NRC-redacteur Wouter van Noort in een vooruitblik op het forum.

Veel zekerheden die de leiders van grote bedrijven en regeringen de laatste jaren hadden, staan op de helling. Er is veel instabiliteit: Brexit, Trump, steeds heviger cyberaanvallen, Rusland en China die zich steeds nadrukkelijker op het wereldtoneel roeren. De ‘Vierde Industriële Revolutie’ (het thema van Davos vorig jaar) lijkt haast bijzaak geworden. Het officiële thema van dit jaar is het zeer brede ‘Responsief en verantwoord leiderschap’.

Kijken: dit bespreekt de mondiale elite in Davos

Het jaarlijkse World Economic Forum telt zo’n 3.000 deelnemers, onder wie politici, bedrijfsbestuurders en Nobelprijswinnaars. Economieredacteur Wouter van Noort, die deze week in Davos aanwezig is, legt uit wat er zoal besproken wordt.

Davos 2017 gaat van start

Op dinsdag begint het het Zwitserse Davos het jaarlijkse World Economic Forum, waar de belangrijkste mensen uit de internationale politiek, het bedrijfsleden, de wetenschap en de media de problemen van de wereld bespreken. Via dit blog houden we je op de hoogte van de belangrijkste gebeurtenissen, uitspraken en inzichten.