Trumps pittige taal is zelden eenduidig

Buitenlandbeleid De aanstaande Amerikaanse president gaf in een interview zijn visie op de NAVO en de EU. Hoe moeten we zijn woorden lezen?

Stand-ins voor aankomend president Trump en zijn vrouw Melania (l.), en vicepresident Mike Pence en zijn vrouw Karen (r.), repeteerden op zondag voor de inauguratie bij het Capitool in Washington. Foto Kevin Lamarque/Reuters

Nadat Trump eerder verbaasde met aardige woorden voor Poetin en straffe taal voor China (blijf van onze banen af!), was maandag Europa aan de beurt. In een vraaggesprek met het Duitse Bild en de Britse Times schudde Trump voorstanders van Europese en trans-Atlantische samenwerking nog eens wakker. Hij was al eerder kritisch, maar vijf dagen voor de inauguratie kwam zijn boodschap hard aan.

Het militair bondgenootschap noemde hij verouderd, de EU was ontworpen als een economisch instrument tegen de handelsbelangen van de VS en hij kon zich goed voorstellen dat nog meer landen het voorbeeld van het Verenigd Koninkrijk zullen volgen en opteren voor een vertrek uit de Europese Unie. Of de EU blijft bestaan, kon hem niet zo veel schelen, zei hij.

Was de titulair-aanvoerder van het Vrije Westen hier bezig het Westen, als politiek verbond en gezamenlijke waardengemeenschap, op te blazen? Of was hier een campagnepoliticus aan het woord die nog niet op diplomatieke Witte Huis-modus is overgeschakeld? Of moet de internationale gemeenschap er maar aan wennen dat weloverwogen, genuanceerde missives plaatsmaken voor Twittersalvo’s en dat met Trump ‘samenwerking’ werd ingeruild voor ‘eigenbelang’?

Achterhaald of ouderwets?

Trumpologie is een snelgroeiend, belangrijk en risicovol vakgebied geworden. Trump spreekt weliswaar pittige taal, maar hij is niet altijd eenduidig. Welk Europa-beleid gaat de man voeren die vanaf vrijdag in het Witte Huis woont? Voor een inschatting loont het om het volledige interview te lezen. Wat zei Trump precies en in welke context?

De NAVO noemde hij „obsolete”, wat zowel achterhaald als ouderwets kan betekenen. „De NAVO had problemen. Nummer één: het was obsolete, omdat het vele, vele jaren geleden ontworpen werd. Nummer twee – de landen betalen niet wat ze moeten betalen.” En, nummer drie, de NAVO had niets gedaan tegen terrorisme.

Obsolete’ betekent in deze context vooralsnog niet: schaf maar af. Trump zegt namelijk óók: „Dat gezegd hebbende, de NAVO is erg belangrijk voor me.” Hij begrijpt de Oost-Europese vrees voor Poetin en op de vraag of de Amerika ook in de toekomst de veiligheid van Europa blijft garanderen antwoordt hij:

„Yeah, ik heb zeer sterke gevoelens voor Europa…”

Trump wil een ándere NAVO. Een bondgenootschap waar alle landen betalen wat ze hebben afgesproken (Hij weet uit zijn hoofd dat slechts 5 NAVO-landen hun contributie volledig betalen.) Dat de NAVO niets tegen terrorisme heeft gedaan is overigens moeilijk te plaatsen: de hele operatie in Afghanistan is gerechtvaardigd met strijd tegen het terrorisme.

Trump-mix: lof en kritiek

Voor Europese samenwerking vindt Trump daarentegen weinig warme woorden. Hij moedigt Europese populisten niet letterlijk aan, maar populisten kunnen makkelijk hoop putten uit het interview. De aankomend president verwacht dat, zeker als immigratie blijft toenemen, meer landen de Unie zullen verlaten. Of de Unie overleeft kan hem niet zoveel schelen, zegt hij.

Bondskanselier Merkel ziet hij als de machtigste leider van de Europese Unie, sterker de EU is „in principe een instrument voor Duitsland”. Zo bezien vindt Trump het ook begrijpelijk dat het VK uit de Unie is gestapt. Over Merkel uit hij zich in een typische Trump-mix van lof en kritiek. Merkel heeft een blunder gemaakt met het immigratie-beleid, maar voor het overige: „Ik respecteer haar, ik mag haar, maar ik ken haar niet.”

Pijnlijker voor Merkel is waarschijnlijk dat hij haar op gelijk niveau stelt als Vladimir Poetin als hij zegt beiden in eerste aanleg te zullen vertrouwen.

Trump is nog steeds een en al zakenman. Al in de zesde zin maakt hij reclame voor zijn bezit in Schotland en zijn visie van de EU is onder andere gekleurd door een aanvaring met hinderlijke EU-milieuwetgeving in Ierland. En Trump ziet overal deals. Zo wil hij een deal met Poetin: economische sancties in ruil voor minder kernwapens en met het VK is er waarschijnlijk snel een handelsdeal. Hij herhaalt zijn kritiek op de nucleaire deal met Iran, maar hij wil niet zeggen wat hij zal doen.

„Ik bedoel, ik ben geen politicus. Ik ga niet zeggen: ik doe dit, ik doe… Wie laat zich nu in de kaarten kijken?”