Op stormachtig Venus hing een enorme wolk stil

Zonnestelsel

Een Japanse sonde zag een grote boogvormige wolk op Venus, die niet wegwaaide. Een gebergte kan de wolk gevormd hebben.

Infrarood-foto Planet-C

Eind 2015 was ineens een kolossale, boogvormige wolkenstructuur te zien in de hoge atmosfeer van de planeet Venus. Die werd waarschijnlijk veroorzaakt door een zogeheten ‘zwaartegolf’ .

Dat schreven Japanse wetenschappers maandag in Nature Geoscience.

De tienduizend kilometer lange wolkenboog werd opgemerkt door de ruimtesonde Akatsuki. Die Japanse sonde was in december 2015 eindelijk in een baan om Venus gebracht. Een eerdere poging in 2010 was mislukt, waarna Akatsuki vijf jaar lang rondjes om de zon moest draaien voordat hij weer in de buurt van de planeet kwam.

Het bestaan van de heldere wolkenstructuur laat zich niet gemakkelijk rijmen met de omstandigheden in de Venus-atmosfeer, waarin wolken met snelheden van 360 kilometer per uur om de planeet razen. Je zou verwachten dat zo’n wolk zich laat meeslepen met de heersende luchtstromingen, maar deze deed dat niet. De heldere boog was gedurende enkele dagen stationair, dat wil zeggen: hij bleef boven hetzelfde deel van het Venus-oppervlak hangen en volgde de trage draaiing van de planeet.

Hoe lang de structuur precies heeft bestaan, is onduidelijk. Na vier dagen moesten de waarnemingen om technische redenen worden afgebroken. En toen de infraroodcamera van de ruimtesonde op 15 januari 2016 weer op het betreffende deel van Venus werd gericht, was de lange wolkenboog verdwenen. Nadien zijn nog wel enkele andere boogstructuren gezien, maar die waren veel minder opvallend.

De Japanse wetenschappers brengen het ontstaan van de wolkenboog, die een tikje warmer was dan zijn omgeving, in verband met een berg op Venus. Wanneer lucht door de heersende stromingen over een gebergte wordt gevoerd, ontstaan golfbewegingen die zich zowel in horizontale als in verticale richting voortplanten.

Dit verschijnsel, dat in veel kleinschaliger vorm ook bij aardse gebergten optreedt, heet een zwaartegolf (niet te verwarren met zwaartekrachtgolven in de ruimte).

Met computersimulaties laten de onderzoekers zien dat zwaartegolven diep in de Venus-atmosfeer kunnen leiden tot wolkenvorming op grote hoogte. De vorm van de structuur die in het computermodel ontstaat, vertoont ook treffende overeenkomsten met de waargenomen wolkenboog.

Als de waargenomen wolkenstructuur werkelijk is veroorzaakt door een berg op het Venus-oppervlak, dan rijst echter de vraag waarom deze niet altijd te zien is. Volgens de wetenschappers kan dit erop wijzen dat de straffe winden onderin de Venus-atmosfeer een meer variatie vertonen dan doorgaans wordt aangenomen.