Davos 2017: alle zekerheden op de helling

World Economic Forum (WEF) Het jaarlijkse WEF telt zo’n 3.000 deelnemers, onder wie politici, bedrijfsbestuurders en Nobelprijswinnaars. De agenda weerspiegelt een wereld die op een kantelpunt verkeert.

De laatste voorbereidingen voor het Wereld Economisch Forum in Davos, dat dinsdag begint. Laurent Gillieron/Keystone/AP

Veel sessies die op het programma staan van het World Economic Forum (WEF) in Davos stemmen niet vrolijk: Kantelpunt: intelligente moordmachines; Klimaatcrisis: het grote plaatje; De toekomst van oorlog; De grote Amerikaanse kloof. In het traditionele Global Risk Report dat de organisatie voorafgaand aan de jaarlijkse conferentie uitbrengt, komen bovendien nog meer donkere scenario’s aan bod: van extreem weer tot terroristische aanslagen en vluchtelingenstromen.

Kijken: dit bespreekt de mondiale elite in Davos

„Het is anders dan anders”, zegt Sander van ’t Noordende, bestuurder van adviesbureau Accenture. Dit is de zesde editie waar hij bij is. „De thema’s draaien dit jaar opvallend veel om risico’s en zorgen. De wereld staat op een kantelpunt, dat is wel duidelijk.”

Bestuursvoorzitter Dick Boer van supermarktconcern Ahold Delhaize beaamt dat er opvallend veel zorgelijke zaken op de agenda staan, al blijft hij nuchter: „Er zijn natuurlijk altijd wel politieke situaties.” Wel wijst Boer nadrukkelijk op het groeiende protectionisme, waarvan zijn bedrijf nu al last begint te krijgen „door bijvoorbeeld extra regulering in Oost-Europa”. Ook dat oprukkende protectionisme staat prominent op het programma.

Tekst gaat door onder graphic:

China roert zich

Veel zekerheden die de leiders van grote bedrijven en regeringen de laatste jaren hadden, staan op de helling. Er is veel instabiliteit: Brexit, Trump, steeds heviger cyberaanvallen, Rusland en China die zich steeds nadrukkelijker op het wereldtoneel roeren. De ‘Vierde Industriële Revolutie’ (het thema van Davos vorig jaar) lijkt haast bijzaak geworden. Het officiële thema van dit jaar is het zeer brede ‘Responsief en verantwoord leiderschap’.

Er zijn 3.000 officiële deelnemers waaronder toppolitici zoals de Amerikaanse vice-president Joe Biden en bestuurders van de grootste bedrijven ter wereld, Nobelprijswinnaars en zelfs sterren als zangeres Shakira en acteur Matt Damon. Het is een bont en internationaal gezelschap, maar uit de statistieken over de deelnemers blijkt het WEF toch nog vooral de jaarvergadering van de traditionele Westerse machthebbers te zijn. Tweederde van de deelnemers is Europees of Amerikaans. Slechts 21 procent van de deelnemers is vrouw.

Lees ook: China is kampioen globalisering

Wel opmerkelijk: de Chinese president Xi Jinping geeft dit jaar de openingsspeech. Het is de allereerste keer dat een Chinees staatshoofd aanwezig is in Davos. Afwezigen zijn er ook: De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Russissche president Vladimir Poetin zijn er niet bij. Ook de aankomende Amerikaase president Donald Trump niet - hij wordt eind deze week geïnaugureerd.

Informeel forum

Traditioneel klinkt bij de bijeenkomst de kritiek dat de verzamelde elite in Davos grote veranderingen, zoals de bankencrisis en de weerstand tegen globalisering, telkens te laat ziet aankomen. „De conventionele wijsheid van Davos zit er altijd naast,” volgens Harvard-hoogleraar economie Kenneth Rogoff tegen persbureau Bloomberg. „Het maakt niet uit hoe onwaarschijnlijk het klinkt: het meest waarschijnlijke scenario is altijd precies het tegenovergestelde van wat de consensus is in Davos.” Rogoff begon zich zorgen te maken over de kansen van Donald Trump toen in Davos 2016 de heersende opinie gold dat het onmogelijk was dat Trump de verkiezingen zouden winnen.

Het is lastig te bepalen wat decennialang samenkomen op een Zwitserse berg nou precies heeft opgeleverd. Het is een informeel forum, er worden geen politieke akkoorden gesloten, niet officieel in elk geval. „Het draait echt om het bij elkaar brengen van mensen uit politiek, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven”, zegt Van ’t Noordende van Accenture.

Ook leden van het Nederlandse kabinet, waaronder premier Mark Rutte, zijn op de conferentie, net als Koningin Máxima. „Wat er besproken wordt vindt op allerlei manieren een weg naar beleid, maar dat is vaak lastig direct te herleiden”, zegt Van ‘t Noordende. Volgens hem is onder meer in de Millenniumdoelen van de VN duidelijk de hand te herkennen van Davos.

„De vraag of het meer is dan een vergadering, stel ik me natuurlijk ook,” zegt Dick Boer van Ahold Delhaize, die dit jaar een actieve rol speelt tijdens het evenement, ondermeer als medevoorzitter van een commissie. „We gaan dit jaar proberen concreet te maken wat er in Davos gebeurt.” Zo zullen veel deelnemende bestuursvoorzitters een compact ondertekenen voor verantwoord leiderschap. Maar ook daarbij bestaat het risico van vrijblijvendheid.

Exclusief clubje

Het beruchte gebrek aan transparantie helpt niet echt mee om hard te kunnen maken wat Davos nou precies bijdraagt aan het oplossen van wereldproblemen. En of het meer is dan „een verzameling ego’s in een orgie van vleierij” zoals Boris Johnson, de huidige Britse minister van Buitenlandse Zaken het in 2013 noemde.

Er zijn talloze privé-ontmoetingen en -vergaderingen, waarvan de grote meerderheid niet op het officiële programma staat. Wat er bij de zeer besloten Governor’s Sessions wordt besproken, weet slechts een exclusief clubje deelnemers. Niet alle aanwezigen staan op de officiële deelnemerslijsten. En pers mag lang niet overal bij aanwezig zijn.

Tekst gaat door onder graphic:

Lees ook: Superrijken staan symbool voor de kloof

In het officiële gedeelte van het programma is ondanks alle kommer en kwel ook ruimte voor optimisme; het blijft een conferentie waar ondernemers ruim vertegenwoordigd zijn.

Er is veel aandacht voor de toekomst van de gezondheidszorg, een onderwerp dat mede door Philips-topman Frans van Houten op de agenda is gekomen. Van Houten is dit jaar één van de vijf co-chairs van de bijeenkomst. Boer van Ahold Delhaize hoopt het veel te hebben over de toekomst van consumptie en van gezondheid. Van ‘t Noordende over de kansen van digitalisering, én over homorechten. Er komen zeer uiteenlopende onderwerpen aanbod.

Tekst gaat door onder graphic:

Verschuiving van de balans

Maar de grote politieke, economische en technologische verschuivingen zijn dominant. Oprichter Klaus Schwab schrijft in een tamelijk sombere brief naar alle deelnemers: „Ik ben oud genoeg om het geluid te herinneren van bommen die op Duitsland vielen.” Volgens hem moet er snel actie komen om grote crises, of erger, te voorkomen. „Het is duidelijk dat er een wereldwijde verschuiving van de balans onderweg is.” Volgens Schwab moeten leiders veel beter inspelen op de snelle veranderingen in de wereld, moet het kapitalisme hervormd worden om ongelijkheid te verkleinen, moet er snellere economische groei komen, beter ingespeeld worden op technologische revoluties, en moet er bovendien snel iets gebeuren met de „identiteitscrisis” waardoor zoveel burgers „legitieme woede” hebben. Bij grote omwentelingen horen in Davos nog altijd grote ambities.

De komende dagen doet Wouter van Noort vanuit Davos verslag op NRC.nl en via Twitter.

    • Wouter van Noort