China is kampioen globalisering

World Economic Forum

Xi Jinping brengt ‘Davos’ de boodschap: protectionisme is de verkeerde weg.

Aankomend president Trump en zijn belangrijkste economische ministers en adviseurs zien China als een „dief” van Amerikaanse banen. Foto AFP

De ironie ontgaat niemand op het Wereld Economisch Forum (WEF) dat dinsdag in het Zwitserse Davos begint. Verrassende hoofdgast is Xi Jinping, de leider van de grootste en langst bestaande Communistische Partij van de wereld. Hij zal zich ten overstaan van de mondiale economische elite opwerpen als de beschermer van de wereldwijde vrijhandel, als de kampioen van de globalisering die in het kapitalistische Amerika op zijn retour lijkt.

‘Davos’ is voor Xi, die de eerste Chinese partijleider is die de staande uitnodiging van het WEF accepteert, een schitterende gelegenheid om China te presenteren als het enige „anker van stabiliteit en continuïteit” in de wereldeconomie. En passant zal hij zich daags voordat in Washington aankomend president Trump wordt ingezworen, opwerpen als de hoeder van het Parijse Klimaatakkoord. Applaus komt dan – over ironie gesproken – van de aanwezige Amerikanen, vice-president Biden en minister Kerry van Buitenlandse Zaken.

In de entourage van partijlijder Xi bevinden zich de leiders van de 80 grootste Chinese particuliere en staatsbedrijven.

Allicht krijgt de verzamelde economische en politieke elite dan de indruk dat China de rol van politieke wereldleider wil overnemen van Trumps Amerika. Dat zou onjuist zijn. Xi is helemaal niet geïnteresseerd in het geopolitieke presidentschap van de wereld, want daar zijn geen directe Chinese (partij)belangen mee gediend.

Wel eist hij een veel grotere rol op in de geo-economische besluitvorming en daarom is hij in Davos, waar hij stelling zal nemen tegen protectionisme en in het bijzonder tegen blokkades van Chinese producten en bedrijven door de VS en Europa.

Uiteraard is Davos voor Xi, die voor een officieel werkbezoek in Zwitserland is, hét internationale moment om Trump te waarschuwen. De aankomende Amerikaanse president en zijn belangrijkste economische en handelspolitieke ministers en adviseurs zien China als een „verkrachter” van de Amerikaanse economie en een „dief” van Amerikaanse banen.

De tekst gaat verder onder de video

Made in China

Het is waar – en dat ontkent niemand in China – dat miljoenen banen in de VS zijn verdwenen, niet alleen door automatisering maar ook omdat Amerikaanse bedrijven hun fabrieken naar China verplaatsten. Xi zal duidelijk maken dat strafmaatregelen tegen Made in China-producten en tegen Chinese investeringen niet het correcte antwoord zijn op dat banenverlies, maar dat het openen van grenzen en het afbreken van tariefmuren dat wel zijn.

Zelf zal Xi, die afwacht of Trump zijn retoriek omzet in daden, niet dreigen met economische tegenmaatregelen of met een militaire confrontatie over Taiwan. Dat laat de partijleider over aan de Chinese media. De belangrijkste kranten waarschuwen Trump en zijn aankomende minister van Buitenlandse Zaken Tillerson dat blokkades van de Chinese toegang tot de Zuid-Chinese Zee en warme Amerikaanse contacten met Taiwan kunnen leiden tot „oorlogen” die de wereldeconomie „totaal” zullen ontwrichten.

Xi komt uiteraard niet alleen naar Davos. Ook rode keizers hebben een indrukwekkende entourage. In die van Xi bevinden zich de leiders van de 80 grootste Chinese particuliere en staatsbedrijven. Onder hen Jack Ma (Alibaba) en Wang Jianlin (Wanda Groep), samen goed voor dik 55 miljard euro. Geen open of besloten bijeenkomst in Davos vindt plaats zonder een Chinees van kaliber. Allemaal zullen zij duidelijk maken dat wat China betreft de wereld moet kiezen welke weg wordt ingeslagen.

„Eén weg leidt naar oorlog, armoede, confrontatie en overheersing, de andere weg leidt naar vrede, ontwikkeling, samenwerking en win-win-oplossingen”, aldus Xi’s belangrijkste woordvoerder, vice-minister Jiang Jianguo.

Deze Chinese retoriek lokt de vraag uit welke weg China als tweede economie van de wereld zelf kiest, want ook China staat op dat kruispunt. Davos is voor de leiders van internationale bedrijven en het bescheiden aantal toppolitici – alleen de premiers Rutte en May zijn present – een mooi moment om Xi te vragen naar de stand van de Chinese markthervormingen.

De in 2013 aangekondigde liberalisering van de munt, de rentestand en nog steeds geheel of gedeeltelijk gesloten sectoren verloopt uiterst traag. Amerikaanse en Europese bedrijven klagen over steeds grotere tegenwerking in de vorm van nieuwe regels en wetten en over de indringende bemoeienis van de overheid met de bedrijfsvoering. De grote saneringen van staatsbedrijven en vooral van de staalindustrie zijn uitgesteld.

Xi zal antwoorden dat China gecommitteerd blijft aan de markteconomie, maar feit is dat hij al zijn politieke energie besteedt aan het bestrijden van de corruptie en het opbouwen van een moderne krijgsmacht.

Niet gevoelig voor kritiek

Gevoelig voor in beleefde vragen verpakte buitenlandse kritiek zal hij niet zijn.China accepteert al geruime tijd geen economische lessen meer van het neoliberale Westen. „Ik geloof niet dat wij van onze leraren nog iets te leren hebben”, zei Politbureau-lid Wang Qishan een paar jaar geleden tegen zijn Amerikaanse vriend Hank Paulson, minister van Financiën in de tweede regering-Bush.

In Chinese ogen heeft het Westen sinds de financiële crisis in 2008 ernstig gefaald. Dat die crisis werd bedwongen was vooral te danken aan de Chinese reactie in de vorm van het stimuleren van de economie met uiteindelijk 1.500 miljard dollar, aldus Chinese economische historici.

De verkiezing van Trump, de opkomst van populisten in Frankrijk, Duitsland en Italië worden door Xi beschouwd als nieuwe bewijzen dat het westerse democratische systeem reddeloos is. Het is dat modern China sinds 1978 niet meer zonder de wijde wereld kan, want anders zou Xi er niet over peinzen om naar het Zwitserse Alpendorp af te reizen om 3.000 leden van een bedreigde wereldelite een hart onder de riem te steken. En ook dat aspect is niet van ironie gespeend.