Vijf maanden Stasiverleden? Berlijnse bestuurder moet weg

Ontslagen Nog geen half jaar zat Andrej Holm bij de inlichtingendienst van de DDR. Die ‘jeugdzonde’ is de 46-jarige lokale politicus in Berlijn nu alsnog opgebroken.

Andrej Holm was in het nieuwe stadsbestuur van Berlijn door Die Linke naar voren geschoven als staatssecretaris voor Wonen, maar treedt nu alweer terug. Foto Rainer Jensen/AFP

Het ging niet over de bouw van een asielzoekerscentrum, niet over de islam of over Angela Merkel. En toch liepen de emoties eerder deze maand heel hoog op, in een afgeladen zaaltje in Prenzlauerberg, in het voormalige Oost-Berlijn. Deur open! Deur open! brulden de mensen die er niet meer bij konden op de gang.

De brandende kwestie waarover werd gediscussieerd, betrof de recente Duitse geschiedenis. Kan iemand een politieke functie in de stad bekleden als hij 27 jaar geleden, toen hij 18 jaar oud was, vijf maanden heeft gewerkt voor de Stasi; de inlichtingendienst van de DDR die een hoofdrol speelde bij de onderdrukking van de eigen bevolking?

Partijloze stadssocioloog

Het ging om Andrej Holm. Deze partijloze stadssocioloog, nu 46, was in het nieuwe stadsbestuur van Berlijn door Die Linke naar voren geschoven als staatssecretaris voor Wonen. Dat maakte een golf van kritiek los. De benoeming zou getuigen van ongevoeligheid jegens de slachtoffers van het DDR-regime.

Holm vroeg op die roerige avond in dat oververhitte zaaltje om begrip. Hij had er nooit omheen gedraaid bij de Stasi te hebben gezeten, wilde nu graag aan de slag voor een rechtvaardiger woningbeleid in Berlijn. Hij kreeg veel bijval. „Ik werd deel van een repressief apparaat, waaruit ik ben bevrijd door de Wende”, de omwenteling na val van de Muur in 1989, zei Holm.

De ondergang van de DDR mag de Stasi-carrière van Holm na minder dan een half jaar hebben afgebroken, de geschiedenis heeft hem alsnog achterhaald. Dinsdag werd bekend dat hij zijn ontslag heeft ingediend. Burgemeester Müller (SPD) had na lang aarzelen gezegd dat hij Holm tot aftreden zou dwingen.

Loopbaan voor het leven

Hoe complex de kwestie ligt probeerde historicus Ilko-Sascha Kowalczuk uit te leggen. Net als Holm groeide hij op in de DDR, had hij grootouders die in verzet kwamen tegen de nazi’s, in ballingschap waren gegaan, communist waren geworden, in Moskou hadden gewoond. De vader van Holm werkte bij de Stasi, zelf tekende hij toen hij 14 was een verklaring dat hij later bij de dienst zou gaan werken. Toen hij 18 was, in 1989, begon hij aan zijn opleiding tot Stasi-officier; een loopbaan voor het leven. Kowalczuk:

„Als je op die leeftijd dat soort beslissingen neemt, dan ben je geen dader, maar slachtoffer.”

Toen Holm in het herenigde Duitsland solliciteerde bij de Humboldt Universiteit, vulde hij op een formulier in dat hij alleen zijn diensttijd bij de Stasi had vervuld. Hij verzweeg dat hij zich voor zijn hele beroepsleven aan de dienst verbonden had. Z’n geheugen had hem in de steek gelaten, zei hij keer op keer in het zaaltje in Prenzlauerberg. Maar het verschil in status, beloning en toekomstverwachting tussen een dienstplichtige en een officier in opleiding is zó groot, zei de historicus, dat vergeet je niet. Maar als hij wél volledig was geweest, had hij de baan wel kunnen vergeten.