NRC checkt: ‘Per seconde sterven er 140 mensen door alcohol’

Dat schreef Vincent Bijlo in Down to Earth.

Foto iStock

De aanleiding

Cabaretier Vincent Bijlo schreef eind december in zijn column voor Down to Earth, het tijdschrift van Milieudefensie, dat er wereldwijd per seconde 140 mensen sterven aan de gevolgen van alcoholgebruik. Een lezer mailde vervolgens naar NRC: „Ik ben ervan overtuigd dat het gebruik van alcohol veel doden tot gevolg heeft, maar 140 per seconde lijkt mij wel erg veel. Kunt u checken of de stelling correct is?”

Waar is het op gebaseerd?

Op niets. Het is een dichterlijke overdrijving. Dat blijkt als Bijlo per mail gevraagd wordt naar de bron. Tien minuten later is zijn antwoord al binnen: „Het feit dat je citeert is geen feit. […] Als het een feit zou zijn, zouden er 12.096.000 mensen per 24 uur sterven, dan zouden er 4,4 miljard mensen per jaar aan alcoholmisbruik sterven”, schrijft Bijlo. „Dat lijkt me wat veel.”

Aha. Eerst even zelf extrapoleren was handig geweest. Dan was het meteen helder dat het cijfer onmogelijk hoog is. (De berekening van die 4,4 miljard klopt overigens als wordt gewerkt met het oorspronkelijke verzonnen feit.)

En, klopt het?

Nee, het klopt dus niet dat er 140 mensen per seconde overlijden aan de gevolgen van alcohol. Het was ook niet Bijlo’s bedoeling om feitelijk te zijn. Hij heeft opzettelijk overdreven.

De column heeft de vorm van een (overigens verzonnen) telefoongesprek met het whiskymerk Chivas Regal, dat een internationale wedstrijd organiseert waarbij de sociale onderneming met de meeste impact ter wereld 1 miljoen dollar (940.000 euro) financiering kan winnen (dat is weer wél waar). In de Nederlandse voorselectie zit onder andere een bedrijf dat mensen zonder been helpt om zelf een goedkope prothese te maken.

Bijlo steekt er de draak mee dat een bedrijf als Chivas Regal, dat een product verkoopt dat schadelijk is voor de gezondheid, pronkt met maatschappelijk verantwoord ondernemen. Over het nut van de protheses zegt hij bijvoorbeeld: „En dan kunnen ze met die nieuwe benen naar de slijter om Chivas Regal te kopen?”

Zo komt ook het verzonnen feit over de alcoholdoden in de wereld. Bijlo reageert daarmee op een cijfer dat hij heeft gehaald uit het persbericht van Chivas Regal waarin de vijf Nederlandse finalisten worden voorgesteld. Daaronder ook African Clean Energy, dat kookstellen maakt zodat mensen in Afrika rookvrij kunnen koken. In het persbericht staat: „Elke 8 seconden sterft er iemand door het inademen van rook die vrijkomt door koken op open vuur.”

De cabaretier zegt daarop in zijn column: „En elke seconde sterven er 140 mensen aan de gevolgen van alcoholmisbruik. Die verhalen zou u eens moeten delen. Daaag!”

Bijlo zegt dat hij in zijn column de „meneer van de whisky” wilde overweldigen met een absurd getal. „Leuk effect van cijfers is altijd dat je er mensen mee kan overbluffen, als je ze maar pront genoeg brengt. Dat is ook precies de reden dat er factcheckers moeten zijn.”

Maar hoe zit het dan wel?

Volgens de meest recente cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) overleden er in 2012 ongeveer 3,3 miljoen mensen wereldwijd aan de gevolgen van alcohol. Dat is omgerekend 0,1 dode per seconde. Of, om het logischer uit te drukken: 1 dode per 10 seconden.

Conclusie

De stelling is dus onwaar. Overdreven onwaar zelfs, maar dat is geen categorie. Cabaretier Vincent Bijlo overdreef het aantal alcoholdoden tot 140 mensen per seconde om de draak te steken met de sociale intenties van whiskymerk Chivas Regal. In werkelijkheid sterven er volgens de WHO per jaar wereldwijd ongeveer 3,3 miljoen mensen als gevolg van alcoholgebruik, oftewel 0,1 persoon per seconde.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt.