Met z’n allen tegen Mark Rutte en Geert Wilders

Verkiezingscampagnes Met congressen van zes politieke partijen is de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 afgelopen weekend officieus begonnen. Wat kunnen de kiezers verwachten? Reken op veel wederzijdse aanvallen.

Geert Wilders (PVV) in debat met premier Mark Rutte tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Foto Martijn Beekman/ANP

Mark Rutte en Geert Wilders worden de hoofdrolspelers van deze verkiezingscampagne. Dat vinden ze niet alleen zelf – de politieke concurrentie denkt het ook. Althans, afgaande op de aanvallen die de andere lijsttrekkers dit weekend tegen hen lanceerden.

Het was supercongresweekend. Zes partijen hielden verkiezingscongres (PvdA, CDA, SP, SGP, Forum voor Democratie) dan wel een ‘meet-up’ (GroenLinks). De programma’s werden vastgesteld, de kandidaat-Kamerleden op het schild gehesen. Maar hoewel geen van de lijsttrekkers het hardop zei, draaiden die bijeenkomsten bijna allemaal om de vraag: hoe voorkomen we dat de verkiezingsstrijd straks gaat tussen de VVD en de PVV, die comfortabel aan kop gaan in de peilingen?

Het antwoord: waarschuw de kiezer voor de een, voor de ander of voor allebei tegelijk.

Het CDA koos de VVD als favoriete tegenstander. Op het congres in Barneveld oogstte lijsttrekker Sybrand van Haersma Buma het grootste applaus toen hij de aanval opende op Rutte. De campagne van het CDA draait vooral om normen en waarden, en dus verweet Buma de premier een compleet gebrek aan moreel leiderschap.

Volgens hem ontkent Rutte dat er een „morele crisis” heerst in Nederland. „Waar komt die blinde vlek toch vandaan? Is het de arrogantie van de macht? Of is het de gemakzucht van een liberaal die alleen de waarde van geld snapt? Het is beide.”

Neoliberale rovers

Ook de SP, bijeen in Tilburg, koos Rutte als opponent. Lijsttrekker Emile Roemer viel Rutte vooral aan op sociaal-economisch beleid. Hij noemde de VVD een partij van „neoliberale rovers”, waarmee hij nooit in een coalitie zou stappen – al doet zijn partij dat wel lokaal in enkele grote steden. Landelijk zou de SP dan verworden tot een „linkse lakei.”

Roemer vergeleek Rutte met „een Facebook-felicitatie van Henk Krol”, refererend aan de verjaardagswensen die de 50Plus-leider abusievelijk op sociale media naar overleden mensen stuurde. „Het lijkt sympathiek maar het loopt slecht met je af.”

Twitter avatar pdekoning petra de koning Roemer over Rutte: ‘Hij is als een facebook-felicitatie van
Henk Krol. Het lijkt sympathiek maar het loopt slecht met je af.’ #SP

De naam Wilders noemde Roemer maar één keer – en dan als „geradicaliseerde VVD’er” met wie de SP eveneens „never nooit niet” zou samenwerken. Behalve PVV en VVD uitsluiten voor coalitievorming, besloot het SP-congres ook dat het deze verkiezing geen linkse lijstencombinatie met PvdA en GroenLinks wil.

PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher richtte zich tegen Wilders én Rutte. Hij zei het ronduit in zijn congresspeech: „De ideologische strijd van deze verkiezingen is met de PVV. Maar we hebben ook strijd te leveren met de VVD”. De hardste woorden reserveerde Asscher voor Wilders. De PVV-leider, zo zei hij, „surft” op een „golf van angst en speelt mensen uit elkaar”.

Asscher viel zijn coalitiegenoot Rutte niet persoonlijk aan. Maar hij noemde de VVD wel een partij met een „ieder-voor-zich-filosofie” die staat voor „steeds minder sociale voorzieningen.” En hoewel Rutte zondagochtend in het tv-programma Buitenhof zei dat „de kans nul” is dat de VVD gaat regeren met de PVV, herhaalde Asscher zijn waarschuwing voor „een coalitie van Wilders en de VVD”.

Boodschap: kiezer, laat je niet verleiden op Rutte te stemmen om Wilders uit het Torentje te houden – want dan krijg je ze allebei. En: het zou toch absurd zijn als de belangrijkste keuze straks is tussen rechts (VVD) en nóg rechtser (PVV)?

GroenLinks-leider Jesse Klaver, die vrijdag op een bijeenkomst in Nijmegen voor het eerst zijn ambitie uitsprak om premier te worden, hanteert deze tactiek al langer. VVD en PVV zitten volgens hem samen in het kamp van de „haatzaaiers en bangmakers.” Klaver stak opnieuw zijn hand uit naar „mijn progressieve vrienden” van PvdA, SP en D66. „Als wij elkaar vasthouden na de verkiezingen, dan houden we Rutte en Wilders uit de regering.”

De SGP complimenteert

De enige die niet meedeed aan het aanvalsspel was SGP-leider Kees van der Staaij. Op het congres in Hoevelaken deed hij juist het omgekeerde: hij prees zijn collega-partijleiders. „Niet katten, maar complimenteren.”

Rutte kreeg een pluim voor zijn „getoonde stuurmanskunst”, omdat hij het eerste kabinet in vijftien jaar leidde dat niet voortijdig is gevallen. Oud-PvdA-leider Diederik Samsom, die bij zijn eigen congres afscheid nam met twee staande ovaties, beschikt volgens Van der Staaij over „een vasthoudende oplossingsgerichtheid”. En ook Geert Wilders kreeg een compliment, als „vasthoudende waakhond.”

In electoraal opzicht zijn de vele aanvallen op Rutte en Wilders begrijpelijk. Als de verkiezingen inderdaad uitlopen op een tweestrijd tussen PVV en VVD, gaat dat de andere partijen onherroepelijk zetels kosten. Ze proberen in te breken door te suggereren dat de keuze tussen PVV en VVD een nepkeuze is: omdat beide partijen alsnog met elkaar in zee zouden gaan na de verkiezingen, of omdat Wilders toch nooit premier wordt – niemand wil immers met hem samenwerken.

Maar vooralsnog zit de politieke concurrentie met een dilemma. Ze kunnen VVD en PVV niet negeren. Maar door Wilders en Rutte zo aan te vallen maken ze de twee misschien alleen maar groter.

Met medewerking van Titia Ketelaar, Petra de Koning, Christiaan Pelgrim, Floor Rusman en Philip de Witt Wijnen.