Marokko verbiedt zonder veel protest de boerkaverkoop

Kleding en veiligheid Producenten en verkopers kregen mondeling te horen dat ze moeten stoppen met boerka’s.

Hasnae draagt een nikab, die in tegenstelling tot een burka de ogen vrijlaat. Foto Youssef Boudlal

Kleren maken de Marokkaan. In de straten en op de stranden van Casablanca en Rabat is van alles te zien: van bikini’s tot boerka’s. Voor iedereen lijkt er een plek in het verdeelde Noord-Afrikaanse land. Koning Mohamed VI probeert op weg naar een moderner Marokko de wankele balans te bewaren. Daarbij zijn er onzichtbare grenzen aan de vrijheden.

Een vrouw loopt in een nikab over straat in de Marokkaanse stad Rabat. Foto Fadel Senna / AFP

Soms wordt er uit het niets een streep getrokken. Zangeres Jennifer Lopez ging daar in mei 2015 overheen toen ze te schaars gekleed het publiek in Rabat met een sexy dans vermaakte. En aan de andere kant is vorige week de import, productie en verkoop van boerka’s verboden. „De boerka behoort niet tot de Marokkaanse tradities”, laat Mustapha Amadjar, woordvoerder van het Ministerie van Communicatie, desgevraagd aan NRC weten.

Het verkoopverbod van de allesbedekkende boerka heeft in Marokko niet tot grote ophef geleid. Al hebben de strenggelovige salafisten het eerste verbod in een moslimland wel direct van de hand gewezen. Salafist Shaikh Abdelhamid Abounaim kondigde op Facebook aan uit protest boerka’s gratis weg te gaan geven. In Rabat werd in het klein geprotesteerd. Discussies tussen voor- en tegenstanders werden vooral op sociale media gevoerd.

Dat komt mede door de bedachtzame wijze waarop de maatregel van kracht werd. Buiten het zicht van het grote publiek en de media werd producenten en verkopers in grote steden mondeling te verstaan gegeven dat ze moesten stoppen met de handel in boerka’s.

Het zou vooral om een veiligheidsmaatregel gaan. De vrees bestaat dat de boerka gebruikt kan worden bij een aanslag. Recent zijn er overvallen in Marokko gepleegd door mensen die wapens onder een boerka droegen.

Op internet circuleerde het tastbare bewijs van een officieel verbodsbriefje aan een ‘boerka-fabriekje’ uit de zuidelijke stad Taroudant. „Ik heb ook bezoek gehad. Daarna heb ik de handel boerka’s maar de deur uitgedaan”, zegt Khalid van Parfumerie Het Emiraat in de wijk Habous van Casablanca.

„Deze maatregel zal ertoe leiden dat het dragen van de boerka ook op termijn voorbij zal zijn. Of dat erg is? Niet echt.”

Onbedekt, hijab en nikab

Het straatbeeld in de grote Marokkaanse steden wordt grotendeels bepaald door mannen in traditionele djelabbahs, nette pakken of vrijetijdskleding. Een enkeling heeft een chachia, een soort keppel, op zijn hoofd. Bij vrouwen bestaat het onderscheid grofweg tussen vrijetijdskleding en een onbedekte hoofd of een hijab (hoofddoek), een gewaad met een hijab, of een vrijwel allesbedekkende nikab waarbij alleen de ogen nog zichtbaar zijn. Marokkaanse vrouwen in boerka’s zijn een zeldzaamheid. „Zoveel verkocht ik er ook niet. Enkele tientallen per maand”, stelt verkoper Khalid. „Doorgaans aan vrouwen uit Saoudie-Arabië of Afghanistan. Een enkeling aan een Marokkaanse.”

Het verkoopverbod van de boerka is in de Rue Moulay Ismaïl van Casablanca dan ook maar even het gesprek van de dag geweest. „Als iemand nog een boerka wil kopen, dan zou dat onderhands nog best kunnen hoor. Al zal ik wel op moeten passen. Je weet nooit of je niet met de geheime politie te maken hebt”, legt Khalid glimlachend uit.

Vlak voor de deur loopt een vrouw in een zwart gewaad langs. Haar gezicht is volledig bedekt. Met een brood in haar hand loopt ze een bakkerij binnen. Vragen wil ze liever niet beantwoorden. „Sorry”, zegt. En weg is ze.

Gevoelig

Zo gaat het vaker. Kledingkeuze ligt soms nog gevoelig. Oudere vrouwen voelen zich niet altijd vrij om te praten, vele jongeren hebben er geen probleem mee. In de oude medina van Rabat twijfelt Hasnae aanvankelijk als ze een glaasje met granaatappelsap klaarmaakt. Ze draagt een zwarte nikab, waardoor alleen haar felle bruine ogen zichtbaar zijn. Ze duikt weg voor de fotograaf, maar wil daarna toch wel praten.

„De boerka is niet iets Marokkaans. Die mag van mij verboden worden. De nikab is iets anders. Die hoort bij ons. Het is een volledig vrije keuze van mij om een nikab te dragen”, legt ze uit. „Het is mijn manier om zo dicht zo mogelijk bij Allah te zijn. Het heeft met extremisme helemaal niets te maken. Je moet hem op de goede manier gebruiken. Ik zou willen dat iedereen dat deed. Dat zou pas mooi zijn.”

Het leven van Hasnae staat in groot contrast met dat van de 22-jarige Maria Nadim. Op slechts een paar honderd meter van het fruitstalletje van de oude medina loopt de jonge beroemde Marokkaanse zangeres als een bezienswaardigheid voor haar fans over straat. Ze maakte furore met het liedje Wanna Be Free en heeft op Instagram 245.000 volgers.

„Ik ben voor een verbod van boerka’s. Die moeten we in Marokko niet willen. De islam zit in mijn hart. Niet in de keuze van mijn kleding. Ik wil zelf bepalen wat ik wil. Ik wil vrij zijn. Ook in mijn kledingkeuze. En dat gun ik andere vrouwen ook. Ik reis veel, maar Marokko is mijn land. Ik droom helemaal niet van een leven in Europa. Maar we moeten onze blik daar wel op richten. Vrijheden zijn heel belangrijk. Het verbieden van Jennifer Lopez is gewoonweg hypocriet.”

Emigranten

Abderrahim Kanouni behoorde jarenlang tot de vijf miljoen Marokkanen die in het buitenland leefden. Na een half leven als emigrant in Italië, België en Italië is hij teruggekeerd naar Casablanca.

Zijn geboorteland is de laatste decennia veranderd. Sinds 1999 is onder leiding van koning Mohamed VI is een proces van democratisering gaande. „Soms gaat dat snel, soms gaat dat wat moeizamer”, legt de voormalige vakbondsman voor Marokkanen in het buitenland uit. „Mijn vader was veel strenger dan ik. Die groeide op in een volledig andere tijd. Hij werd gehard in het leger. Er was armoede en weinig hoop voor de toekomst. Ik heb het als emigrant ook niet altijd makkelijk gehad. Het is mooi dat mijn kinderen groot worden in moderner Marokko. Een land waar Berbers, Joden en Arabieren naast elkaar leven. Er moet hier respect zijn voor iedereen. Dat is het belangrijkste.”

Kanouni vindt het terecht dat de boerka in de ban wordt gedaan. „De boerka wordt in het buitenland geassocieerd met extremisme. We willen verre blijven van al het geweld. De aanslag van 2003 in Casablanca, waarbij tientallen doden vielen, heeft veel veranderd. Terroristen moet worden bestreden. Casablanca is veiliger dan Brussel of Parijs. Het verbieden van de verkoop van boerka’s heeft misschien vooral te maken met veiligheid. Maar ik zie het ook als een signaal naar extreme moslims. Daar is steeds minder plaats voor.”

Koning Mohamed VI gaf afgelopen week onbewust nog een krachtig signaal naar zijn volk toen er in verschillende media foto’s van hem verschenen in vrijetijdskleding. De koning was gekleed in een leren jasje met daaronder een zwart T-shirt met een logo van een taxibedrijf uit Marrakech. Naast hem stond prinses Lalla Salma in een fleurige blouse zonder hoofddoek.

Foto Youssef Boudlal

Soumaya Ouaziz – met zwarte hoofddoek – en haar vriendin Mariya Jamai – zonder hoofddoek – drinken samen een kopje thee met uitzicht over heel Rabat. „Iedereen moet dragen, waar je jezelf het beste bij voelt. Ik draag een hijab en mijn vriendin niets. Prima toch?”, zegt Ouaziz.

„Ik vind het wel cool om de koning in zijn favoriete kleding te zien. Het laat zien hoe hij en zijn vrouw in het leven staan. Ze zijn een voorbeeld voor een steeds moderner Marokko.”

    • Koen Greven