Facebook en Duitse onderzoekssite strijden samen tegen nepnieuws

Nepnieuws In de aanloop naar de Duitse verkiezingen gaan onderzoeksjournalisten Facebook helpen om nepnieuws te bestrijden.

Het is een wonderlijke alliantie in de strijd tegen het nepnieuws. De kleine Duitse website voor onderzoeksjournalistiek Correctiv.org gaat het reusachtige Facebook helpen bij het ontmaskeren van onware berichten op het sociale netwerk. Dat hebben beide organisaties zondag bekendgemaakt.

Omdat 2017 in Duitsland een verkiezingsjaar is, bestaat de vrees dat geprobeerd zal worden met verzonnen berichten de uitkomst te beïnvloeden. Nu al zijn kleine Engelstalige en Duitstalige websites heel actief met het verspreiden van misleidende en onjuiste berichten over bondskanselier Merkel en de gevolgen van haar vluchtelingenbeleid. De Duitse regering heeft daar tegenover Facebook haar bezorgdheid over uitgesproken, en aangedrongen op maatregelen.

Correctiv ziet nepnieuws, vooral op Facebook, als „een grote bedreiging van onze samenleving” en vreest dat het gevaar de komende maanden nog zal toenemen. In september worden de verkiezingen voor de Bondsdag gehouden, waarbij Merkel hoopt op een vierde termijn als bondskanselier. Bovendien zijn er in het voorjaar al verkiezingen in drie deelstaten, waaronder in het grote Noordrijn-Westfalen.

„Het is belangrijk dat onze samenleving tegen leugens beschermd wordt”, zegt David Schraven, oprichter en hoofdredacteur van Correctiv per telefoon. „Daarvoor moeten we al onze middelen inzetten.”

Pure leugens ontmaskeren is het makkelijkste

Die middelen zijn beperkt, erkent Schraven. Zijn team bestaat uit niet meer dan 25 mensen. Ze schrijven veel over maatschappelijke onderwerpen zoals misstanden in verzorgingshuizen, vluchtelingen, arbeidsverhoudingen, klimaatverandering en politiek. Soms werken ze daarbij samen met gevestigde media.

Schraven beseft dat hij veel hooi op zijn vork heeft genomen. „Hoe we het precies gaan aanpakken, weten we nog niet helemaal. Zie het als een soort Bèta-test. Het ontmaskeren van pure leugens is waarschijnlijk het makkelijkste. Maar er zullen veel gevallen van nepnieuws zijn die wel een grond van waarheid hebben, en dan wordt het moeilijker”. De bedoeling is dat valse berichten op Facebook wel als nepnieuws worden aangemerkt, maar niet verwijderd worden. Of er ook een toelichting bij de beoordeling komt, en zo ja op wat voor manier, kan Schraven nog niet zeggen.

Eerder was Schraven journalist bij onder meer de Süddeutsche Zeitung en het krantenconglomeraat Funke Mediengruppe. Eind 2013 richtte hij Correctiv op, dat sinds 2014 publiceert. Het is een organisatie zonder winstoogmerk, die wordt gefinancierd door bijdragen van leden (een kleine 2.000), stichtingen en opdrachtgevers van speciale projecten. Ook verdienen ze nog iets met het uitgeven van boeken.

„In oktober hebben we contact met Facebook opgenomen”, zegt Schraven, „omdat we veel nepnieuws zagen en vonden dat het zo niet langer kon.” Voor Facebook kwam dat goed uit. Het sociale netwerk is in de Amerikaanse verkiezingscampagne onder druk komen te staan om iets te doen aan misleidende politieke informatie die via Facebook wordt verspreid. Soms gebeurt dat uit ideologische motieven, soms puur om eraan te verdienen.

Zondag maakte Facebook drie maatregelen bekend die het in Duitsland neemt. Het sociale netwerk wil het voor gebruikers makkelijker maken om vermeend nepnieuws aan te melden. Daarnaast zoekt Facebook samenwerking met externe onafhankelijke organisaties die als fact-checkers kunnen optreden, zoals in Duitsland Correctiv. En ten slotte wil Facebook het spammers onmogelijk maken zich voor te doen alsof ze deel uitmaken van bestaande websites.

Correctiv zal niet betaald worden door Facebook, zegt Schraven. Voorlopig gaat het met gesloten beurzen. „Maar het is ook een beetje gek als de kleine donateurs van Correctiv betalen om Facebook te helpen. Hier moeten we nog over nadenken.”

Hij erkent dat Correctiv in politiek lastige situaties kan belanden door berichten als nepnieuws aan te merken. Correctiv heeft niet een bepaalde politieke kleur, zegt hij. „We hebben zowel mensen die SPD of Die Linke stemmen, als collega’s die een conservatieve voorkeur hebben. We hebben alleen geen AfD-types.”