Strijd tegen tabloids raakt de gehele Britse pers

Verenigd Koninkrijk

Fel debat in de Britse media over nieuw toezicht. In smaadzaken zouden kranten altijd de kosten moeten betalen. Een gevaar voor de pers, zeggen critici.

Britse kranten: ‘Smaadwet is doodsteek onderzoeksjournalistiek’.

Wat verenigt de Financial Times, de krant die moeiteloos doorwrochte analyses over de termijnhandel in ijzererts plaatst, en The Sun, die geen bezwaar ziet in het afdrukken van bloederige foto’s van een Thaise prostituee en haar klant die in een motel door een glazen tafel zijn gevallen? Het antwoord: een diepgewortelde afkeer van Section 40 of the Crime & Courts Act.

Het ‘slapende’ wetsartikel zorgt dezer dagen voor een fel debat in Engelse media. Deze week liep de inspraaktermijn af voor Section 40. Binnenkort moet de regering besluiten of ze de omstreden regel wil invoeren, die al door het parement is goedgekeurd.

In de kern schrijft de regel voor dat media in smaadzaken moeten opdraaien voor de proces- en advocatenkosten van de tegenpartij, zelfs als de rechter besluit dat de krant in het gelijk staat.

De enige manier, volgens Section 40, om deze mogelijk torenhoge kosten te ontlopen, is als media zich aansluiten bij Impress, een organisatie die een onafhankelijke toezichthouder wil worden op de media en is opgezet door activisten die de Engelse media willen hervormen. Impress is mede gefinancierd door beroemdheden die aanvaringen hebben gehad met de roddelpers zoals JK Rowling en ex-Formule 1-baas Max Mosley. Impress is geen overheidsorgaan, maar is wel goedgekeurd door de toezichthouder op de toezichthouder.

Section 40 vloeit voor uit de slepende onderzoekscommissie onder leiding van Sir Brian Leveson naar het afluisterschandaal bij de inmiddels opgeheven tabloid News of the World. Vier jaar geleden publiceerde Leveson het eerste deel van zijn onderzoek. Hij vond het wenselijk als media zelf een toezichthouder zouden oprichten met „echte tanden”.

Bekende Britten die regelmatig in de roddelbladen staan, zijn voorstander van Section 40. Onder hen zijn acteur Hugh Grant, die als slachtoffer van het afluisterschandaal actiegroep Hacked Off voorzit, en voetbalpresentator Gary Lineker (BBC). In een opiniestuk in The Guardian, dat tegen de regels is, schrijft Grant dat het doel van de regels is om gewone Britten te beschermen die opeens mikpunt worden van de tabloids, zoals de man die verkeerd werd beschuldigd van moord, of de familie van de peuter die werd vermoord en op de voorpagina’s belandde.

Tot nu toe weigeren belangrijke kranten mee te doen aan Impress. De toezichthouder heeft meer dan dertig leden, maar geen enkele gezaghebbende, invloedrijke krant doet mee.

In een uitgebreide reactie aan minister Karen Bradley (Cultuur) schreven hoofdredacteur Lionel Barber en bestuurvoorzitter John Ridding van de Financial Times dat wat hen betreft de regels helemaal geschrapt moeten worden. De twee schrijven dat de FT nog nooit van onethisch gedrag is beticht. „Maar de invoering van Section 40 zou zeker rechtszaken zonder grondslag stimuleren”, schrijven zij. Zeker voor een krant die geregeld verslag doet van zaken die machtige en rijke zakenlieden onwelgevallig zijn, kunnen de regels journalistieke nieuwsgierigheid „doen afkoelen”.

De twee gezaghebbende stemmen in de Engelse krantenwereld schrijven ook dat de kans te groot is dat Section 40 kosten met zich meebrengt die disproportioneel, oneerlijk en potentieel schadelijk zijn voor de bedrijfsvoering. Als dit doorgaat kunnen kranten in hun gelijk staan en toch financieel kapot gemaakt worden. Section 40 is dan volgens wetgevers bedoeld om de excessen van de tabloids aan te pakken, het gevoel is dat ook gedegen onderzoeksjournalistiek een doodsteek krijg. Welke krant, die het wellicht financieel moeilijk heeft door dalende advertentie-inkomsten en de concurrentie van gratis onlinenieuws, durft het nog aan de rijke zakelijke en politieke elite kritisch te volgen?

De kranten vinden dat Section 40 overbodig is: ze hebben adequate interne toezichtsystemen om klachten af te handelen, toezicht door een instantie met banden met de overheid neigt naar censuur en ze hebben al een eigen externe toezichthouder. Deze instantie heet Independent Press Standards Organisation. Volgens critici, zoals Hugh Grant, stelt deze IPSO weinig voor en heeft het afluisterschandaal aangetoond dat de kranten in Engeland niet in staat zijn toezicht zelf te regelen.