Hoe een vissersdorp in Zuid-Afrika islamofobie te lijf gaat

Waait het radicalisme aan de andere kant van de wereld toch over naar Zuid-Afrika, dat lang gespaard bleef van aanslagen en moslimhaat? Hoe een vissersdorp in de Kaap islamofobie te lijf gaat.

Onder de glas-in-loodramen van Zuid-Afrika’s kleinste moskee, anno 1898, zitten bruine strepen van aangekoekt bloed. „Wat voor bloed, dat weten we nog niet, we willen er niet over speculeren”, zegt Sharief Ariefdien, de voorzitter van de Masjidul-Jamiah-moskee. De conciërge vond de bloedspatten in alle vroegte, vlak voor het ochtendgebed. Bloed op de muur, bloed op het tapijt en op het spreekgestoelte. Koranteksten zijn van het glas in lood gekrabd.

In het eerste telefoontje naar de imam over het vandalisme was de eerste reactie: niet reageren. Houd het stil. „Wie er ook verantwoordelijk is voor deze actie, hij hoopt natuurlijk op een reactie van een paar heethoofden en dat is het laatste wat we ze gunnen”, zegt de voorzitter.

Maar in Kalkbaai blijft niets onbesproken. De nationale pers kreeg er lucht van. De burgemeester en de premier van de Westkaap zijn gealarmeerd. De commissie voor mensenrechten wil een diepgravend onderzoek. Daags ervoor is de moskee van het naburige dorp Simonstad ook al besmeurd met varkensbloed. De snuit van een varkenskop werd aan de voordeur gehangen.

750.000 moslims in Zuid-Afrika

Zuid-Afrika is een van de weinige landen ter wereld met een aanzienlijke moslimgemeenschap (750.000 moslims, 1,5 procent van de bevolking) waar aanslagen en extremistische reacties na ’9/11’ uitbleven. Het thema van radicale islam leeft geheel niet onder Zuid-Afrikaanse politici, blank of zwart. Ze hebben andere problemen aan hun hoofd.

Een van de belangrijkste redenen waarom het wereldwijd groeiende wantrouwen tussen de geloven aan Zuid-Afrika voorbijging, denken ze hier, is dat de strijd tegen de apartheid gezamenlijk werd gevoerd door de leiders van de christelijke, joodse en islamitische gemeenschappen samen. „Dat is een van die dingen die ik mis aan apartheid”, lacht Sidney Luckett, een anglicaanse priester die voorheen actief was in de multireligieuze antiapartheidsbeweging United Democratic Front.

„We marcheerden samen, arm in arm.”

Foto Bram Vermeulen

Het nieuwe jaar begon hier met een oproep op Facebook om Zuid-Afrikaanse moskeeën in brand te zetten. „Het is een misdrijf om niets te doen tegen die islamitische schoften die vijf keer per dag hun oproep tot gebed blèren”, schreef ene Liam Christian Ferreira uit het kustplaatsje Langebaan. ‘Sta op. Brand ze af.’ In een volgend bericht vroeg hij: ‘Ben ik al beroemd?’

Natuurlijk lezen ze hier in Kalkbaai ook de krantenberichten over aanslagen op moskeeën en radicalisme elders in de wereld. Maar dit is Kalkbaai. Hier maken ze zich hooguit druk over de droogte en de richting van de wind, nu het seizoen van de bosbranden weer is aangebroken en het fynbos op de heuvels langs de kust in lichterlaaie staat. Dit is een vissersgemeenschap waarin christenen, joden en moslims sinds mensenheugenis naast elkaar wonen en onderling trouwen.

„Hier gingen we op zondagochtend ook naar de kerk, omdat daar onze vriendinnetjes naartoe gingen”, zegt Moegamat Roesdien Emandiem, een visser die op woensdagavond naar de moskee is gekomen voor een spoedberaad met de rest van het dorp. Bisschop Geoff Davies is er, die naast de moskee woont in het huis waar de voorzitter van de moskee ook een tijdje woonde. De penningmeester is er. Steve, de chroniqueur van Kalkbaai. Sue, uit Muizenberg. Derek, uit het bejaardentehuis St James. Om maar te zeggen: dit vandalisme gaat heel Kalkbaai aan, niet alleen de moslims.

Meer buitenlanders in Kalkbaai

Kalkbaai verandert, dat zien ze hier allemaal. De buitenlanders worden talrijker. Daarmee bedoelen ze: de huizenkopers die hier niet geboren zijn. Ze parkeren hun auto’s waar geen inboorling uit Kalkbaai zijn auto zou parkeren. De nieuwe huizen ontnemen het zeezicht van de buren, zonder overleg. „Ze komen hier wonen en weten niets van de cultuur van Kalkbaai”, sombert de imam, Achmat Sity.

„Wie er hiervoor ook verantwoordelijk is, hij wil het voor ons verpesten.”

Had de imam dan gedacht dat Kalkbaai zich kon onttrekken aan de grote veranderingen in de wereld, en het ophitsen op de sociale media? „Nee, we willen ons niet isoleren van de wereld. We willen juist een voorbeeld zijn voor de wereld van hoe het ook kan.” Bisschop Davies knikt. „Juist daarom zijn we zo bezorgd. We willen niet kwijtraken wat we zo lang hadden.”

Plan van aanpak: een interreligieuze bijeenkomst in Kalkbaai, waarin de verschillende geloven elkaar weer beter leren kennen. Dat moet zo snel mogelijk geregeld worden. Een gulle gever heeft de moskee een state-of-the art camerasysteem aangeboden. Dat zal de vandalen afschrikken. En misschien aan het einde van de dag de altijd open deur toch maar op slot. Voor het eerst in 119 jaar.