Opinie

Mijn Obama…

Afscheid Voor Mohammed Benzakour is Barack Obama „een nachtegaal in een kooi”. Voor Geert Wilders is hij de president „die met zijn kumbaya-beleid de wereld onveiliger heeft gemaakt”. Acht maal een kort afscheid.

…was slecht voor de wereld

Geert Wilders, partijleider van de PVV, over Obama:
Barack Hussein Obama was de president die meer voor het buitenland zorgde dan voor zijn eigen mensen, de president die met zijn kumbaya-beleid de wereld alleen maar onveiliger heeft gemaakt, de president die dacht dat we meer te vrezen hebben van CO2-uitstoot dan van islamitische terreur.

Hij hield ronkende speeches, maar weigerde te erkennen dat islamitisch terrorisme voortkomt uit de islam. Hij won de Nobelprijs, maar zijn naïviteit zette de wereldvrede op het spel. Met zijn Midden-Oostenpolitiek ondermijnde hij Israël, de enige democratie in de regio, en met zijn Irandeal kan hij de moellahs zomaar een atoombom in de handen spelen.

Gelukkig komt daar nu allemaal een einde aan.

President Obama was slecht voor de wereld én slecht voor Amerika. Zijn trade deals hebben de Amerikanen alleen maar banen gekost. Zijn open-deurpolitiek voor immigranten maakte zijn land alleen maar onveiliger.

President Obama was de held van Europees links. Hij koesterde alle linkse hobby’s en probeerde het slechtste van het Europese beleid in Amerika te importeren. Net zoals zijn fanclub hier in Nederland hoort hij nu tot het verleden.

… liet zien: democratie is werk-in-uitvoering

Amerikaniste Ruth Oldenziel over Obama
Obama ontmoette ik twee keer. Eén keer als de grote belofte in een zwarte kerk in South Side in Chicago in zijn strijd om het senatorschap: een preek over het goede van Amerika. De andere keer zomaar in een restaurant in Berlijn na zijn toespraak voor de Brandenburger Tor over het wenselijke. Wat is bijgebleven: een politicus met wie je niet over koetjes en kalfjes praat. Een meester van het woord die van elk moment gebruik maakt om met de blik op de horizon ons het goede, het mogelijke, het wenselijke voor te houden. Er is geschamperd over zijn mooie woorden. Een misverstand. Woorden zijn wapens, die kunnen grieven of inspireren. Na acht jaar blijft vooral bewondering voor een man die zijn visie in beleid omzette van gezondheidszorg tot duurzaamheid en waardig bleef ondanks het (verpakte) racisme van tegenstanders. Bij het afscheid van deze schandaal-vrije president een diepe buiging voor een leider, die ons eraan herinnert dat democratie fragiel is, nooit een gegeven, maar altijd een werk-in-uitvoering dat onze inspanning eist. Ook in Nederland.

Hij was de belichaming van een regel die gekleurde ouders aan hun kinderen.

… was zwart

Schrijver Karin Amatmoekrim over Obama
We leven in tijden waarin wegkijken uit den boze is dus ik zal het maar zonder omhaal, een fictieschrijver wellicht onwaardig, benoemen: mijn Obama is zwart. Hij streefde naar een Amerika voorbij ras, maar juist omdat hij zwart is moest hij veel beter zijn dan de rest. Het vergde een haast onmenselijke staat van dienst en een smetteloos privéleven om met ongekende tegenwerking de grootste economische crisis in een eeuw te bezweren en de puinhoop van zijn voorganger op te ruimen. Hij was de belichaming van een regel die gekleurde ouders aan hun kinderen meegeven, namelijk dat zij twee keer zo hard moeten werken. En elke kleurling die deze woorden herkent en heeft omarmd, kent ook de realiteit van het volwassen worden; dat de positie waarvoor hij zich constant moest bewijzen, met de helft van de moeite door white mediocrity bezet kan worden. Een tragisch gegeven dat bewezen wordt met de verkiezing van Obama’s opvolger.

…had een moreel kompas op zak

Minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders over Obama
Als iemand de Amerikaanse samenleving heeft aangesproken, zonder doemscenario’s of zondebok, is dat Obama. Hij doet dat op de moeilijke manier: door mensen weer te laten geloven in hun eigen kracht. Die nalatenschap is het borgen waard in onze verdeelde samenlevingen. Zijn streven naar eenheid is inspirerend.

Ook voor mij als politicus. Hij benadrukt steeds het belang van basiswaarden, zoals de ‘peaceful transition of power’. Die is belangrijker dan wie wint of verliest. Obama’s boodschap van hoop, van positivisme, en van verbinden resoneerde tot ver buiten Amerika – zeker in Europa en Nederland. Op internationaal vlak is het beeld gemengd; activistisch en tegelijkertijd terugtrekkend op bepaalde dossiers. Ook Obama heeft het drama van Aleppo niet kunnen voorkomen.

Nederland heeft een bijzondere band met de Verenigde Staten – een verbondenheid die je ook op moeilijke momenten terugziet. Illustratief was Obama’s persoonlijke condoleance bij de Nederlandse ambassade in Washington voor de slachtoffers van MH-17. Een man met een moreel kompas op zak. Ik hoop dat hij ook na zijn presidentschap daarmee blijft bijdragen aan een betere wereld, en zijn nalatenschap op waarde geschat wordt.

Obama is voor mij de Tesla van de politiek.

…was een sublieme prediker

Schrijver Mohammed Benzakour over Obama
Nu, in 2017, ben ik sadder and wiser. Zijn presidentschap heeft ons de mogelijkheden maar ook de beperkingen van een zwarte man in het Witte Huis laten zien. Het is niet dat hij geen beloften heeft ingelost, integendeel. Maar telkens als hij uit de meest acceptabele modus, de voor de meerderheid geruststellende ‘witte onschuld’, stapte, werd hij teruggefloten en werden zijn vleugels gekortwiekt. Trump is de wraak op de vermetelheid van onze hoop.

Begin 1881 ontwikkelde Nikola Tesla een draadloze versterker die de voorloper bleek van de smartphone. De opmaat voor talloze elektrotechnische uitvindingen (wisselstroom, zonne-energie, röntgenstraling, radio) zonder welke onze moderne samenleving ondenkbaar is. Het was Tesla die de razende Niagarawatervallen omzette in licht voor de stad. Zijn droom was gratis energie voor iedereen op aarde. Tesla was een visionair genie maar is zijn hele leven tegengewerkt en opgelicht door geldwolven, zwendelaars en mindere goden. Zijn ideeën zijn ijverig ingepikt door onder andere Edison, Röntgen en Marconi, die het geld en de eer opstreken. Berooid als een kerkrat stierf Tesla eenzaam in een krap hotelkamertje in New York.

Obama is voor mij de Tesla van de politiek. Een sublieme prediker die ons prachtige vergezichten schonk. In potentie de beste president sinds Lincoln. Tesla gaf ons licht, Obama gaf ons hoop. Maar voor een betere wereld is hoop alleen niet genoeg. Op alle fronten is Obama fors geobstrueerd en gekortwiekt. Een nachtegaal in een kooi. Omringd door hyena’s is het resultaat na acht tropenjaren schamel. Bloedvergieten, polarisatie, etnisch geweld, natuurverwoesting, het is niet verminderd, integendeel. Tel daarbij op een flapdrol aan de knoppen en zijn erfenis is compleet. Obama’s tragiek is Tesla’s persoonlijk noodlot: eindigend met vrijwel lege handen. Maar wat zullen we hem missen, verdomd erg missen.

… had warmte en humor

De voorzitter van de Tweede Kamer Khadija Arib over Obama
De Amerikaanse droom is het ideaal dat iedereen alles uit z’n leven kan halen, ongeacht huidskleur, afkomst of geloof. Dat Obama, als zwarte man, president van Amerika kon worden, heeft hoop en vertrouwen gegeven. Niet alleen in Amerika, maar ook in de rest van de wereld. Hij laat zien dat die droom, vrijheid en gelijkheid voor alle mensen, mogelijk is. In de acht jaar dat hij president was, heeft hij zeker niet al zijn beloftes kunnen inlossen. Maar hij durfde zijn hoofd boven het maaiveld uit te steken. Waar voor mij zijn échte kracht ligt, is dat hij zijn professionaliteit als president wist te combineren met warmte en humor. Obama was een leider die wilde verbinden, die groepen wilde samenbrengen. Met daden én met woorden, met krachtige speeches waar zijn persoonlijkheid altijd in doorklonk. Dat geldt ook voor zijn vrouw. Michelle Obama is een voorbeeld geweest voor veel jonge meisjes. Zij gaf hen het zelfvertrouwen dat je afkomst niet bepaalt wie je bent of wat je kunt bereiken. Ik ga hen missen.

Op de dag nadat Barack Obama gekozen was, zag ik voor het eerst in mijn buurt, de Bijlmer, een collectieve uitbundige feeststemming.

… streed tegen klimaatverandering

Urgenda-directeur en milieu-activist Marjan Minnesma over Obama
De strijd tegen klimaatverandering was voor Obama een zeer belangrijk onderwerp. Hij nam ondanks heftig politiek verzet in de VS, iedere maatregel binnen zijn bereik om emissies te verminderen en de energievoorziening te vergroenen. Hij maakte met China – naast de VS de grootste uitstoter van broeikasgassen – een afspraak die de weg plaveide voor het Akkoord van Parijs. Zonder Obama geen Parijs. Daar spraken alle landen van de wereld af hun emissies zodanig te reduceren dat we de temperatuur op aarde niet meer dan 1,5 à 2 graden laten stijgen, om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen. Een grote stap voorwaarts. In deze laatste weken stond hij met een artikel in het toonaangevende wetenschappelijke blad Science. Hij beschreef dat de trend naar duurzame energie onomkeerbaar is – ook onder Trump – en dat de CO2-uitstoot in de VS met 9,5 procent was afgenomen sinds 2008, terwijl de economische groei met 10 procent was toegenomen. Yes he did.

… werd telkens teruggefloten en gekortwiekt

Cultureel antropoloog Gloria Wekker over Obama
Op de dag nadat Barack Obama gekozen was tot de 44ste president van de Verenigde Staten, November 2008, zag ik voor het eerst in mijn buurt, de Bijlmer, een collectieve uitbundige feeststemming. Uit welke windstreek de bewoners oorspronkelijk ook afkomstig waren – Suriname, de Antillen, Ghana of Nigeria –, we feliciteerden elkaar met „onze broer Barack”, die het zover geschopt heeft. The sky is the limit, zo lijkt het! Zoveel eensgezindheid, trots en hoop, en dat op wereldschaal.

Lees ook: de longread van correspondent Guus Valk over acht jaar Obama: Het evangelie van de kleine stapjes