Mexico zet zich schrap voor de komst van Trump

Grens Mexico-VS

Komt die grensmuur er? Gaan Amerikaanse bedrijven echt weg? Mexicanen vrezen het ergste van het tijdperk-Trump. „Hij dreigt graag.”

Immigranten die zijn teruggestuurd uit de VS belanden vaak in de opvang Senda de Vida in Reynosa, Mexico. Foto Brian L. Frank/Hollandse Hoogte

Dalton Ramírez is misschien wel de enige Mexicaan die tot nu toe heeft geprofiteerd van Donald Trump. In zijn winkel in de noordelijke grensstad Reynosa is het drukker dan ooit, sinds hij piñata’s in de vorm van de aankomende Amerikaanse president verkoopt. Zo’n papier-maché-pop wordt op feestjes geblinddoekt kapotgeslagen. „Er is bijna geen Mexicaan die Trump niet graag een pak rammel zou geven. Ik geef ze die kans graag”, vertelt Ramírez. Het kleinste exemplaar gaat vanaf 650 peso (28 euro).

Op de binnenplaats van het atelier staat een Trump te drogen. De oude kranten waaruit hij is geboetseerd, moeten nog worden overgeschilderd. Maar tussen Pikachu, Spiderman en prinses Elsa is Trump duidelijk herkenbaar aan zijn excentrieke kuif. Van de dertig piñata’s die hij wekelijks verkoopt, zijn tien Trumps, zegt Ramírez. „Ik heb drie extra mensen aangenomen en een tweede winkel geopend.”

Piñatas worden in Mexico doorgaans gevuld met snoep en cadeautjes. Dalton Ramírez zelf zou dat met een ‘Trump’ nooit doen. „Ik denk niet dat hij dat verdient. En hij heeft, vrees ik, ook weinig goeds voor ons land in petto.”

Peso daalt na elke Trump-tweet

Krap een week voordat Trump aantreedt, zijn de voortekenen voor Mexico inderdaad niet gunstig. Trump dreigde Amerikaanse automakers de afgelopen weken met hoge importtarieven als ze nog fabrieken zuidwaarts verhuizen. Een aantal stelde investeringen in Mexico uit of zag er helemaal van af.

Het in 1994 gesloten vrijhandelsverdrag NAFTA tussen beide landen (en Canada) is „rampzalig” geweest voor de VS, vindt Trump. Het moet op zijn minst worden heronderhandeld. Er moet nog blijken hoe hard die belofte is. Maar marktpartijen zijn er niet gerust op. Bij elke tweet van Trump over de kwestie neemt de Mexicaanse peso een duik. De munt is sinds Trumps verkiezing een kwart in waarde gedaald. Nog een teken van wantrouwen: de rente op 10-jarige staatsobligaties schiet sinds november omhoog, van circa 6 naar bijna 8 procent.

Deze week stelde de Wereldbank haar groeiprognose voor Mexico bij. In 2017 zal de groei geen 2,8 maar 1,8 procent bedragen. De inflatie kan oplopen tot 5 procent. De brandstofprijzen zijn begin januari fors gestegen, mede als gevolg van de zwakke peso. Begin deze maand braken in reactie rellen uit en werd er geplunderd.

Bommetje van de duikplank

Keith Patridge merkt ook dat Trump investeerders onzeker maakt. Hij leidt de Foreign Trade Zone in McAllen, vanuit Reynosa de eerste stad aan de Amerikaanse kant van de grens. Patridge helpt en zoekt bedrijven die hun productie (deels) naar Mexico willen verplaatsen. „Drie grote multinationals waarmee ik werk hebben hun plannen in de wacht gezet. Ze willen de eerste twee, drie maanden van Trumps presidentschap afwachten voordat ze de stap echt zetten.”

Drie grote multinationals waarmee ik werk hebben hun plannen in de wacht gezet. Ze willen de eerste twee, drie maanden van Trumps presidentschap afwachten.

Patridge had de overwinning van Trump kunnen zien aankomen, zegt hij. De afgelopen decennia hielp hij honderden bedrijven fabrieken openen in Reynosa. Veel kwamen uit Michigan, Indiana, Ohio, Wisconsin, Pennsylvania. „Precies de arbeidersstaten die Trump aan zijn zege hielpen.” Het zijn, legt hij uit, niet alleen grote multinationals die naar Mexico komen. In hun kielzog komen kleinere toeleveranciers mee. „Ze moeten wel: voor hen genoeg anderen. Maar dat zijn bedrijven van een paar honderd werknemers in stadjes van een paar duizend mensen. Als die verdwijnen, sterft zo’n gemeenschap. Daar is bijna unaniem Trump gestemd.”

Veel bedrijven in de streek werken volgens een ‘twin-plant’-model: ze hebben vestigingen aan beide kanten van de grens. „Ze zijn constant aan het schuiven: welke taak voeren we waar het gunstigst uit? Vergelijk het met synchroonzwemmers, die samen een oefening uitvoeren. En nu is er ineens Trump, die bommetjes van de hoge duikplank maakt.”

‘Vechten om goede mensen’

Infasa is een van die bedrijven die in Mexico en de VS actief zijn. De maker van luchtventilatiesystemen heeft een fabriek in Reynosa en een in Florida. Mike Meyers, een joviale Texaan, leidt de Mexicaanse vestiging, geopend in 1982. Zijn Mexicaanse werknemers maken grotendeels dezelfde producten als collega’s in de VS. „Wij bedienen het zuiden en de westkust. Florida doet de oostkust. Natuurlijk, we zouden alle productie naar Mexico kunnen brengen. Maar we zijn een Amerikaans bedrijf, dus we willen ook in de VS blijven maken.”

Op de werkvloer schaven, slijpen en schilderen circa tweehonderd Mexicanen in stofjassen aan luchtroosters en -buizen. Vorkheftrucks rijden grote rollen aluminium binnen. Sinds het aantrekken van de economie heeft Infasa het weer net zo druk als voor de kredietcrisis van 2008. Alle maquiladoras (assemblagefabrieken) in Reynosa hebben het drukker. Vorig jaar steeg het aantal werknemers van 100.000 naar 110.000. Meyers: „We vechten hier op het industriepark om goede mensen.”

Mexico is niet in alles aantrekkelijker. „Elektriciteit is duurder. We betalen meer aan grondkosten. Aan leges, papierwerk, vervoer om de spullen de grens over te krijgen.” Wat dat allemaal goedmaakt, zijn de lage loonkosten. Het minimumloon bij Infasa bedraagt 75 peso per dag (3,20 euro), de bestbetaalde werknemer krijgt het dubbele. Ter vergelijking: in de VS ligt het federale minimumloon op circa 10 dollar (9,40 euro) per uur.

De fabriekshal in Reynosa is veel minder geautomatiseerd dan die in Florida. „Zulke dure machines neerzetten betaalt zich sneller uit als de lonen hoog liggen.” Stel dat Trump ook Infasa zou dwingen banen terug te halen naar de VS, dan zouden die daar al snel verloren gaan aan machines of robots, beaamt Meyers. „Trump dreigt graag. Maar wat hij vooral wil is Mexico terug aan de onderhandelingstafel krijgen en voor zijn electoraat een betere deal regelen. Ik snap dat wel.”

Zo ver van god

De Trump-kiezer mag klaar zijn met vrijhandel, in Mexico leeft dezelfde kritiek. NAFTA is er niet populair. Een oude Mexicaanse jammerklacht luidt: arm Mexico, zo dicht bij Amerika en zo ver van god. NAFTA heeft de VS alleen maar dichterbij gebracht. Mexico deed een groot deel van de twintigste eeuw aan nationalistisch protectionisme. Deze gesloten economie brak open na de aansluiting in 1986 bij GATT (de latere Wereldhandelsorganisatie) en door NAFTA, vanaf 1994. Er werd volop geprivatiseerd, geliberaliseerd en gedereguleerd.

Dat was bovenal goed voor de export. Maar vergeleken met andere Latijns-Amerikaanse landen bleef de groei van Mexico sinds de eeuwwisseling achter. De koopkracht nam ook minder hard toe, ondanks de stroom van goedkopere buitenlandse producten.

De landbouw kreeg enorme klappen: kleine boeren werden weggevaagd, de productie werd eenzijdiger. Miljoenen inwoners verlieten het platteland in het armere zuiden en midden van het land. Een aantal emigreerde naar de VS. Anderen vonden werk in de bloeiende maquiladoras in het noorden.

Zwangerschapstest

In de snel uitdijende sloppenwijken rond Reynosa komen velen dan ook van elders. Huizen worden snel neergezet met muren van pallethout en daken van golfplaat. Later worden deze beetje bij beetje uitgebreid tot woningen van betonblokken en pleister.

Claudia Arzola en Cristina Lozoya wonen in zo’n steviger huis. De een bedrukt dagelijks duizenden muismatjes en bekerhouders, de ander maakt airco’s voor auto’s. Het is werk, maar het zijn geen droombanen, vertellen ze in de krappe woonkamer waar een grote koelkast staat te pronken. Arzola: „Soms zetten ze als je ergens gaat solliciteren, eerst iedereen op een rij en vragen ze: ‘Wie komt er uit Veracruz [een zuidelijke deelstaat, red.]? Wie heeft er alleen basisschool afgerond?” Wie twee keer zijn vinger opsteekt, mag door naar de volgende ronde. „Ze hebben liever zuiderlingen en mensen zonder middelbare school, want die vinden het minimumloon al een fortuin en klagen nooit.”

Lozoya vult aan: „Als je solliciteert wegen ze ook of je niet te dik bent. Ze nemen iedereen drugstesten af. En de vrouwen zwangerschapstesten. Als je in verwachting bent, kan je het meestal wel vergeten.” Contracten lopen meestal maximaal drie maanden. Overuren zijn eerder regel dan uitzondering. „Eigenlijk werk je elke dag wel twee tot drie uur extra. En die worden niet dubbel betaald.”

De beloftes en dreigementen van Trump maken hen bezorgd. „Hij wil een muur aan de grens. Waar wij voor moeten betalen. Anders wil hij onze remesas [de geldzendingen van Mexicanen in de VS naar familie thuis, red.] blokkeren. En hij wil onze banen afpakken en naar de VS brengen.”

Dan hebben de vrouwen ook wel een verlanglijstje. „We verdienen nu net genoeg om woonkosten, transport, boodschappen en de school voor onze kinderen te betalen.” Als opnieuw over NAFTA wordt onderhandeld moet Mexico veel hogere lonen vragen, vinden ze. „Of we moeten makkelijker naar de VS kunnen, als die banen daar ook heengaan.”