Commentaar

Mengelmoes is overal

Schipbreuk in de Oost! Hollandse matrozen spoelen aan op vreemde stranden, beleven exotische avonturen en leggen onverwachte contacten. Het fascinerende verhaal van Dirk Vlasblom verderop in deze bijlage over de overleving van ‘VOC-mengculturen’ in Zuid-Afrika, Indonesië, en Australië kun je lezen door de bril van kinderboekenschrijver Johan Fabricius. Scheepsjongens van Bontekoe all over again.

Maar dat zou wel een heel naïeve eng-nationalistische blik zijn. In werkelijkheid is het een verhaal over de mensen die nog altijd trots zijn op hun afkomst als mengelmoesje van oost en west. Een bijzonder verhaal vanaf de ándere, oostelijke kant, in een publiek klimaat waarin de zuivere identiteit van het westen steeds belangrijker lijkt te worden. Het herinnert ons eraan dat zuivere identiteit nergens op de wereld bestaat, al zouden wij mensen dat soms nog zo graag willen. Culturele tradities bestaan bij de gratie van vermenging en verandering. Afkomst is ook maar een culturele traditie – een culturele keuze, in het moderne jargon.

Het verhaal van de VOC-kinderen, dat ook op een prachtige tentoonstelling in het Westfries Museum in Hoorn wordt getoond, heeft ook schrijnende kanten. Wat deden die Hollanders daar? Nou ja, Hollanders, de matrozen en soldaten der VOC werden in half Europa geworven. ‘Met tractaet ofte met geweld’ werd de Hollandse en Zeeuwse handelsmacht gevestigd aan de andere kant van de wereld. Volkeren werden geknecht die nooit van Amsterdam of Zierikzee hadden gehoord.

Dit rauwe egoïstische geweld is óók Nederlandse geschiedenis. Ooit vanzelfsprekend, later goedgepraat of verafschuwd, leidt het nu vooral tot culturele verwarring en ruzie. Die Gouden Eeuw heeft niet alleen mooie kanten. Wie kennis neemt van die geschiedenis beseft: ook de Nederlandse identiteit van nu is een mengelmoes.