Opinie

Huishoudens profiteren onvoldoende van herstel

Bedrijfswinsten zijn sterker gestegen dan de economie in zijn geheel. Herstel die balans, betoogt PvdA-Kamerlid . Laat huishoudens in gelijke mate profiteren.

Dijsselbloem spreekt te snel, kopte het hoofdredactioneel van NRC op 9 januari. Volgens deze krant is er eerst meer duidelijkheid nodig voordat we een eerlijke bijdrage kunnen vragen van grote bedrijven aan de samenleving.

Dat is onzin, getuige de cijfers van DNB, CBS, de OESO en de Europese Commissie. Die cijfers laten namelijk zien dat bedrijven een steeds groter deel van de nationale koek krijgen. En waar het MKB zijn belastingen wel betaalt, weet het grote internationale bedrijfsleven dat steeds beter te vermijden. Dat is goed voor hun aandeelhouders, maar slecht voor werknemers, investeringen en de economie. Ook wordt het financiële draagvlak van de verzorgingsstaat ondermijnd. De tijd van wachten op extra onderzoek is voorbij. Het is nu tijd om de balans te herstellen.

De bedrijfswinsten zijn veel sterker gestegen dan de economie als geheel, blijkt uit recente cijfers van het CBS. Bedrijven geven deze winsten heel beperkt terug aan de samenleving. De lonen blijven achter bij de arbeidsproductiviteit en bedrijven investeren weinig. In plaats daarvan potten ze de winst op of geven het aan aandeelhouders.

Flexibilisering ondermijnt zekerheden

Zowel het CBS als het CPB en DNB wezen daar onlangs op. Het deel van de nationale verdiensten dat terechtkomt bij huishoudens, de zogenaamde arbeidsinkomensquote, staat onder druk. De sterke toename van het aantal zzp’ers in Nederland is een belangrijke oorzaak. Mede hierdoor neemt de flexibilisering van en concurrentie op de arbeidsmarkt toe. Een flexibilisering die ik, namens de PvdA, een halt toe wil roepen. Want flexibilisering ondermijnt zekerheden voor werknemers en zet druk op de lonen. Zelfs DNB roept werkgevers al enige tijd op om die sterker te laten stijgen.

Tegelijkertijd zien we in heel Europa een verschuiving van lasten op bedrijven naar die op particulieren. De Europese Commissie ziet een verlaging van het effectieve tarief van de winstbelasting van 27 naar 21 procent tussen 2000 en 2014. Terwijl het effectieve tarief op arbeid in dezelfde periode juist 1 procent hoger werd. In Nederland zien we deze trend nog sterker. Leverde de winstbelasting in 2000 nog 3,3 procent van het BBP op, in 2014 was dat 2,6 procent; lasten op arbeid gingen van 18,4 procent naar 20,4 procent van het BBP.

Daarom is het goed dat dit het eerste kabinet is dat serieus werk heeft gemaakt van de strijd tegen belastingontwiking. De Belgiëroute voor rijke particulieren is afgesloten. Trustmaatschappijen krijgen te maken met veel strengere regels en dito toezicht. Zwartspaarders worden wereldwijd aangepakt. En het kabinet nam naar aanleiding van onze initiatiefnota maatregelen tegen overmatige schuldfinanciering door private equitypartijen.

Maar de grootste stappen zijn in EU-verband genomen. En daar liep Nederland letterlijk voorop. Onder voorzitterschap van Nederland is voor het eerst een vergaande richtlijn aangenomen die belastingontwijking aanpakt. Voor Nederland betekent dit in 2019 al een opbrengst van meer dan een miljard euro. Geen geringe prestatie op een terrein waar unanimiteit vereist is en de belangen groot zijn.

Pak de belastingontwijking aan

Dat er veel gebeurd is, betekent niet dat we rustig achterover kunnen leunen. Nu mogelijkheden tegen belastingontwijking worden dichtgeschroeid, waardoor wel betaald zal moeten worden, zoeken landen naar mogelijkheden om toch via lagere belastingentarieven te concurreren. Dit is een race naar de bodem, met de gewone belastingbetaler als verliezer.

Publieke voorzieningen moeten linksom of rechtsom worden betaald. De PvdA wil dit linksom doen. Door niet mee te doen aan de race naar de bodem. Die race wordt in Europa voornamelijk gevoerd door Ierland, Zwitserland en België, hartstochtelijk aangespoord door het Verenigd Koninkrijk. En ja, ook de VVD wil hieraan meedoen, door te pleiten voor een lagere winstbelasting. Een perverse beloning voor slecht gedrag.

De PvdA heeft kraakhelder aangegeven wat we willen doen om de balans tussen bedrijven en huishoudens te herstellen. Harde en internationale aanpak van belastingontwijking, tegengaan van excessen van private equity en door een hogere winstbelasting voor grotere bedrijven.

De toekomst van het fiscaal stelsel is een belangrijk thema bij de komende verkiezingen. Het is nogal potsierlijk dat NRC stelt dat onze plannen ontijdig zouden zijn. Laat andere partijen ook duidelijk aangeven waar zij staan, zodat het debat in volle omgang kan worden gevoerd.