Column

Het wegwerpgebaar van Trump

Foto van de Week Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: de gebarentaal van Donald Trump.

Het karakter van een leider verraadt zich niet zozeer door zijn veldslagen en grootste daden, maar veel meer door een ‘een onbeduidende handeling, een woord of een grap’ – aldus de Griekse biograaf Plutarchus, zo’n tweeduizend jaar geleden. Als hij woensdag had gekeken naar de persconferentie van Donald Trump, dan had hij vast gewezen op het wegwerpgebaartje waarmee de nieuwe president een journalist de mond snoerde.

Het gebeurde op een ‘persconferentie’ die meer leek op een hinderlaag voor kritische media. Trump loog als vanouds en suggereerde dat de pers die ongehoorzaam was geweest, daar de gevolgen van zal merken. Hij vergeleek de inlichtingendiensten intussen met nazi’s. In de zaal zaten mensen die voor hem moesten klappen.

Zuiver theater kortom van de Trump die we al kenden: die groot werd met leugens over Obama, die op beeld blufte over het aanranden van vrouwen, die de verkiezingen won met beloftes over deportaties – waarom zoekt de pers nog naar nieuw bewijs.

Maar nieuw was dat vinnige gebaartje. Het duurde nog geen halve seconde. Er zijn met moeite foto’s van te vinden, maar je kunt de persconferentie terugkijken (rond minuut 59).

Het was een veegje waarmee hij een CNN-verslaggever in ongenade duwde. ‘Not you!’, zei Trump. Hij kneep er zijn ogen bij dicht en trok een vies gezicht. En vervolgens wees hij een bevriende journalist van Breitbart aan voor een vraag.

De beweging leek op een Tinder-swipe waarmee je een onaantrekkelijke persoon wegveegt. En tegelijk had het de lading van een duim waarmee keizers vroeger in de arena gladiatoren de dood in joegen.

Journalisten zijn niet heilig

Nu is het zo dat CNN als eerste had bericht over een rapport dat Trump zou belasten. En belangrijker: die berichtgeving was in de kern correct. Maar die context zou er niet toe moeten doen. Journalisten zijn niet heilig, maar geen mens verdient het om weggeveegd te worden.

Veel politieke leiders hebben handgebaren als handtekening (en een enkeling had een groet). Denk aan de vuist met duim er op van Bill Clinton. Of aan het diamantje dat Angela Merkel vaak met haar vingertoppen vormt. Daarmee zetten ze hun woorden kracht bij. Maar bij Trump is het andersom, zijn gebaren zijn de boodschap zelf en de woorden bijzaak.

De actrice Meryl Streep voelde dat goed aan. In haar dankwoord bij de Golden Globe-uitreiking, viel ze Trump niet aan op zijn woorden, maar op het spastische handgewapper waarmee hij een gehandicapte journalist bespotte. Trump ontkende onmiddellijk dat hij de spot dreef met een beperking. Gewapper kun je niet factchecken, maar kijk het filmpje terug en je ziet dat de morele lading glashelder is. Net zoals we onmiddellijk snappen wat Churchill bijvoorbeeld bedoelde met zijn V-teken, moeten we de vingers van Trump begrijpen.

Aan zijn handen heb je genoeg

„We moeten Trump rustig op zijn daden beoordelen” – je hoort het ook in Nederland nog vaak. Maar aan zijn handen heb je genoeg.

Ze zijn wapens. Persbureau Bloomberg telde eens een arsenaal van 73 verschillende gebaren in één speech. Trump klauwt, priemt, hakt; hij spreidt vaak zijn armen als Jezus. Zijn bekendste gebaar is het OK-teken: wijsvinger en duim op elkaar. Vaak met beide handen. Het is het gebaar waarmee een slager zijn sjoemelvlees aanprijst als ‘excellent!’, ofwel ‘great!’.

Eerder werd hij bekend met zijn hand-pistooltje, gecombineerd met de slagzin ‘You’re fired!’, in zijn tv-show The Apprentice. Dat gebruikte hij ook tijdens zijn campagne en afgelopen woensdag trouwens weer. Een president met als een van zijn favoriete gebaren een schietbeweging – laat het bezinken.

Maar dit veegje kende ik nog niet. Het leek geboren uit drift, het leek echt. En die gesloten ogen – bij een middelvinger kijk je tenminste nog degene aan die je beledigt. Trumps reflex verraadt ook zijn zwakte, zijn lafheid en lichtgeraaktheid.

In dat veegje zit alles wat het karakter typeert van man die volgende week baas is van vrije wereld. Het is de vingerknip van executive power. Het is het sadisme van een tv-jurylid die een kandidaat de vergetelheid in stuurt. Het is de pantomime van iemand die mensen wegveegt als strontvliegen.