Column

Gods grootste banenmaker ooit

Er staat een nieuwe speler in de borrelkamer van de zakensociëteit en he will be the greatest jobs producer that God ever created. Wie niet meewerkt aan de banenmachine genaamd Donald Trump zal dat weten. Want de bedrijven die „onze geweldige Amerikaanse werknemers ontslaan” en „wegkomen met moord” zullen een hoge grensbelasting gaan betalen, aldus Trump woensdag.

De president-elect heeft het over meer dan alleen autofabrikanten die in Mexico produceren en in de VS verkopen. Hij heeft het ook over grote farmaceutische bedrijven. Die moeten hun pillen niet alleen weer gewoon in de VS gaan maken, maar ook de prijzen verlagen. „Ze komen weg met moord. Farma heeft veel lobbyisten en macht. Wij zijn de grootste koper van medicijnen ter wereld. We gaan miljarden dollars besparen.”

Zo. Welkom in een nieuwe wereld, zakenelite. Kijk maar goed naar de sneeuw als u volgende week gezellig bijeen bent in het Zwitserse Davos. Zoals het was wordt het nooit meer.

The Donald heeft duidelijk gemaakt dat multinationals vanaf nu rekening moeten houden met zijn wensen. Waarom zouden die volgens velen almachtige multinationals onder de indruk van de beste man zijn? Simpel, hij bewaakt de poorten, of beter de grenzen van een van de grootste afzetmarkten ter wereld, vol met koopgrage burgers. Haal jij je banen uit mijn land weg, dan krijg je met mij aan de stok. Breng je banen naar mijn land, dan zijn wij vrienden. Dikke ook nog.

Trump is niet de enige politicus die een voet tussen de deur van de borrelkamer der bedrijfsbestuurders heeft gezet. De Deense eurocommissaris Margrethe Vestager staat al een tijdje tevreden een cocktail te nippen aan de bar. Toen zij eind augustus Ierland verordonneerde 13 miljard euro aan onterecht belastingvoordeel bij Apple terug te halen, viel ze een van de machtigste topmannen ter wereld, Tim Cook, aan. En Theresa May, de Britse premier, overweegt ook langs te komen voor een stevig gesprek. Zij vindt dat grote bedrijven moeten laten zien dat de economie voor iedereen werkt, bijvoorbeeld door hun toplonen te matigen.

Dit gaat verder dan krachtige zetten op het spelbord, hier wordt een nieuw spelbord ontworpen. Je hoort het in de zakenwereld: je aan de wet houden is niet meer genoeg. Je moet als multinational voortdurend een vinger aan de pols houden wat de nieuwe normen zijn, wat de wetgeving gaat worden. Anders dreigt reputatieschade. Het bleek deze week weer uit een onderzoek van Allen & Overy. Waren belastingen vijf jaar geleden voor 5 procent van de onderzochte bedrijven een kwestie die maandelijks besproken werd in de top, nu geldt dat voor 38 procent. Ze zoeken naar een „fiscaal kompas”.

Nou kunnen we van deze assertiviteit zeggen: hoera. Er staat iemand op tegen multinationals die zo machtig zijn dat ze landen tegen elkaar uit kunnen spelen. Eerlijk gezegd: dat is ook mooi. Tegenwicht tegen grote bedrijven, zeker nu die groter en groter worden, is noodzakelijk.

Maar. Er valt veel te verliezen voor multinationals én veel te winnen. Trump en May willen bijvoorbeeld de winstbelasting fors verlagen. Zodat bedrijven ook na de Brexit naar het VK blijven komen. Zodat al die honderden miljarden dollars die Amerikaanse bedrijven nu buiten de VS hebben geparkeerd (in Ierland vooral) terug kunnen naar de VS. Er is, vermoed ik, Trump én May veel aangelegen hun imago op te poetsen met deals die met een echte aanpak van de macht van multinationals weinig te maken hebben. Je wordt niet vanzelf Gods grootste banenmaker ooit. Die ruimte zullen de handigste jongens grijpen. Paaien, deals, als jij mijn rug krabt, ik de jouwe. Mijn ervaring leert: daar komen cynische dingen van.