Column

De platitudes van Obama

Het leek wel een Disney-film, het Witte Huis deze laatste dagen. Een sprookjesboek, zo zoet dat je tanden ervan uit je kaken springen. Op de Facebookpagina van de president zagen we alle hoogtepunten de revue passeren. We zagen hoe Obama had gedanst, had gezongen, hoe hij had gehuild, verliefd naar Michelle had gekeken, en hoe zij verliefd had teruggekeken. De nationale troetelbeer met zijn troetelvrouw. We zien ze lachen in de auto, bij een vliegtuig, in de Oval office, hoe hij haar iets toefluistert op de dansvloer. En hoe hij in een goederenlift op weg naar het inauguratiegala nog even liefdevol zijn voorhoofd tegen het hare drukt. Er moest zelfs een zakdoekje aan te pas komen toen hij afgelopen week bij zijn afscheid haar nog eenmaal als president toesprak, en haar „mijn beste vriend” noemde. De wereld smolt.

Dat zakdoekje was nog niet droog of er vloeiden weer presidentiële tranen toen hij zijn best friend forever Joe Biden de hoogste presidentiële onderscheiding toekende. Woorden schoten tekort in de loftuitingen voor de vice-troetelbeer. „Wie Joe Biden kent, kent de onvoorwaardelijke liefde. Wie Joe Biden niet kan bewonderen, heeft een probleem. Zelden schiep God een betere mens.” Het was één misselijkmakend crescendo van sentiment en feelgood. Obama was dé ideale echtgenoot, vader, vriend, en niet te vergeten: de ideale spreker.

Zijn afscheidsspeech zat als vanouds boordevol meeslepende tegelwijsheid en platitudes. Het was één en al verbinding, vrede en democratie. In zijn laatste speech drukte Obama de mensen op het hart om vooral samen te werken. De zaken van de andere kant te bekijken. Uit je bubbel te breken en naar feiten te zoeken waarover je het eens kan worden met je tegenstanders. Als u op de nieuwjaarsborrel visionair en wijs wilt overkomen dan raad ik u aan om, net als Obama, de wens uit te spreken dat we in 2017 op zoek gaan naar „gezamenlijke waarheden”. Daar krijg je gegarandeerd de handen mee op elkaar.

Je zou bijna vergeten dat de beste man ook nog iets van een politieke functie had bekleed. En waar hij als spreker de wijsheid in pacht had over hoe je samen dient te werken met je politieke tegenstanders, in de praktijk was dat zelden gelukt. Net als veel voorgaande presidenten moest hij regelmatig per decreet regeren. Bij gebrek aan meerderheid in het Amerikaanse Congres, en zonder de welwillendheid om elkaar tegemoet te komen, gebruikte hij regelmatig de executive order om zijn keuzes door te drukken. Bijvoorbeeld voor het pardon van 700.000 illegale minderjarigen, voor de ondertekening van het klimaatakkoord van Parijs, of voor regels over het minimumloon. Ondanks de school shootings lukte het hem niet de wapenwetgeving te hervormen. Het lukte niet om het begrotingstekort onder controle te krijgen. Het lukte niet om Guantanamo te sluiten. Ondanks zijn Nobelprijs voor de Vrede bereikte hij niets in het Midden-Oosten en hij liet Libië, Syrië en Irak volledig aan hun lot over. De politieke spanningen in Washington liepen zo hoog op dat Congresleden weigerden om Obama’s kandidaat voor het Hooggerechtshof te ontmoeten, laat staan goed te keuren. Die mag Trump nu uitkiezen. Obama laat Amerika verdeelder achter dan ooit, maar hij lachte er wel lief bij.

Lees ook: de longread van correspondent Guus Valk over acht jaar Obama: Het evangelie van de kleine stapjes

Nu is er veel om nepnieuws en de algoritmes van sociale media te doen de afgelopen tijd, maar ook het sprookjesboek van de Obama’s draaide het volk zo nu en dan een rad voor ogen. Telkens weer moest ik van Facebook alle tranentrekkende familiemomentjes bekijken. Obama mocht in mijn bubbel afgelopen week vrijwel kritiekloos oreren over alle bedreigingen van de democratie en hoe we die dienen te beschermen. Zoals de Republikeinen hem kwalijk hebben genomen dat hij weigerde om het beestje van het moslimterrorisme bij zijn naam te noemen, neem ik hem kwalijk dat hij dat andere gevaar van de democratie niet bij naam wil noemen: de nieuwe corrupte leeghoofdige, licht-ontvlambare demagogen die hem opvolgen en de Amerikanen die de democratie gebruiken om ze aan de macht te helpen. Het enige wat me nog meer tegenstaat dan de Obama Disneyfilm is wat er over zes dagen staat te gebeuren. Het ondenkbare wordt dan realiteit. Het sprookjesboek is compleet: de troetelfamilie maakt plaats voor een hele duistere variant, die aan het roer komt van het machtigste land ter wereld. Ik weet dat het mijn column geen goed doet om hier elke week hetzelfde te schrijven. Toch kan ik het niet laten: ik maak me hele grote zorgen.

Rosanne Hertzberger is microbioloog