Voetbalklant brengt risico’s mee

De Nederlandsche Bank

Veel prikkels, weinig controle. Trustkantoren en banken moeten alerter zijn op witwassen en corruptie in het voetbal, vindt DNB.

Wang Hui, clubeigenaar van ADO Den Haag, woont een training bij van zijn spelers, begin 2015, toen hij net eigenaar was. Er is veel onduidelijkheid rond de financiën van de club. Foto Laurens Lindhout / HH

Alle seinen staan op rood, maar toch zijn Nederlandse banken en trustkantoren vaak niet alert als hun klanten actief zijn in het professionele voetbal. Daardoor is de kans aanzienlijk dat financiële instellingen betrokken raken bij witwassen, corruptie of belastingontduiking, zo concludeert toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) in een onderzoek dat zij vrijdag publiceert.

En dat terwijl de integriteitsrisico’s in het profvoetbal niet te missen zijn. Zo wijst DNB op de almaar stijgende spelerssalarissen, de ondoorzichtige transfermarkt, zaakwaarnemers die vele petten op hebben, rijke particulieren die voetbalclubs kopen met onduidelijke buitenlandse vermogens en de slechte belastingmoraal in het professionele voetbal.

De Nederlandse financiële sector lijkt deze risico’s vaak niet serieus te nemen. Dat bleek bijvoorbeeld toen DNB zestien banken en drie trustkantoren vroeg hoe zij met klanten uit de voetballerij omgingen. Zeventien van de negentien instellingen hadden „dit onvoldoende in hun risicoanalyse meegenomen, omdat ze de voetbalsport ondanks de eerder genoemde signalen niet als specifiek risico hadden benoemd”, aldus DNB over de ‘integriteitsrisico’s rond de voetbalsport’.

Aanleiding voor het DNB-onderzoek, dat een jaar heeft geduurd, waren de bevindingen van de Amerikaanse FBI over grootschalige corruptie bij wereldvoetbalbond FIFA en onthullingen uit twee grote datalekken: de Panama Papers (over wereldwijde belastingroutes) en recentelijk Football Leaks (specifiek over de voetbalsector).

Rode draad in publicaties hierover was dat de voetbalwereld eigen, sterk door geld gedreven mores heeft ontwikkeld. En dat sportbonden, belastingautoriteiten en overheden slecht opletten of wegkijken zodra het over voetbal gaat.

„Door de combinatie van verschillende financiële prikkels en de afwezigheid van toezicht en verantwoording, kan een cultuur van omkoping en corruptie ontstaan”, schrijft DNB. Die wijst er ook op dat uit Football Leaks naar voren is gekomen dat er bij diverse voetballers, managers en zaakwaarnemers onderzoek wordt gedaan naar belastingfraude.

Het gaat daarbij onder meer om Argentijnse voetballers en managers die hun zaken laten lopen via het Amsterdamse trustkantoor Duma Corporate Services, bleek eind vorig jaar uit onderzoek door het internationale journalistieke consortium EIC. NRC maakt hier deel van uit.

De fiscus in Argentinië en in Portugal en het Franse Openbaar Ministerie onderzoeken in dat verband transfers van Zuid-Amerikaanse topvoetballers, die na tussenstops bij Argentijnse en Portugese clubs nu in Spanje of Frankrijk voetballen. Bij die transfers werden grote bedragen geboekt via Duma Corporate Services, dat zich voordeed als de Nederlandse vertegenwoordiger van de voetballers, maar in feite fungeerde als geheim doorgeefluik van miljoenen die in Panama of op de Britse Maagdeneilanden belandden.

Een ander integriteitsrisico, dat geen onderdeel uitmaakt van de eerdergenoemde datalekken is het opkopen van clubs door „vermogende individuen”. Banken zouden „onderzoek moeten doen naar de vraag of dit vermogen op legitieme wijze tot stand is gekomen”, volgens DNB, om uit te sluiten dat een „club (gedeeltelijk) met zwart geld wordt gefinancierd”.

In het amateurvoetbal bestaan voorbeelden van clubs waar drugscriminelen als clubvoorzitter, sponsor of suikeroom grote invloed hadden op de gang van zaken en de (sportieve) successen.

Bij diverse profclubs – ook in Nederland – is onduidelijk hoe buitenlandse investeerders hun geld hebben verdiend en hoe en waarom zij het in het Nederlandse voetbal investeren. Dat geldt bijvoorbeeld voor Vitesse uit Arnhem, waar de Russische eigenaar Alexander Chigirinskiy de afgelopen jaren tientallen miljoenen in stak. De club maakt al jaren verlies, maar de Rus past dat steeds bij, terwijl hij zelden komt kijken in de Gelredome.

Er is ook veel onduidelijkheid rond de financiën van ADO Den Haag, dat in zakenman Wang Hui een Chinese eigenaar heeft met wie het enorm in de clinch ligt over geld en zeggenschap.

Ten slotte gaat DNB in op allerlei risico’s rond transfers van voetballers. Zo is het de toezichthouder opgevallen dat er een „een gebrek aan transparantie richting het publiek bestaat ten aanzien van wat daadwerkelijk wordt betaald” bij transfers. Het is daardoor voor banken en trustkantoren moeilijk om na te gaan of de bedragen die door hun boeken lopen wel kloppen, temeer daar er „verschillende partijen waarvan de betrokkenheid niet altijd evident is” meeprofiteren van transfers.

Deze bevindingen komen overeen met het Football Leaks-onderzoek. Daaruit kwam naar voren dat de fiscus vaak maar over een beperkt deel van een transfersom belasting kan heffen, omdat zaakwaarnemers, clubs en investeerders via financiële constructies het belastbare bedrag zo laag mogelijk houden.

Mede om die reden zet de Nederlandse Belastingdienst profclubs nu onder druk om akkoord te gaan met een nieuwe, voor clubs minder gunstige regeling rondom het belonen van spelersmakelaars. Dit nieuwe regime moet per 1 januari van dit jaar ingaan.

DNB wil verder dat financiële instellingen bestuurders, makelaars en clubs veel beter in de gaten houden, bijvoorbeeld door „netwerken rondom clubs” in kaart te brengen. Ook pleit de toezichthouder voor „diepgaander cliëntenonderzoek” en een verscherpte monitoring van transacties. Daarnaast moeten instellingen extra alert zijn op „transacties van of aan bestuurders van (internationaal) betaalde voetbalorganisaties.”

Die moeten wat DNB betreft hetzelfde risicoprofiel krijgen als „personen werkzaam in de top van de publieke sector (PEPs)”: bestuurders op sleutelposities in de samenleving die gevoelig kunnen zijn voor corruptie.