Tillerson feller dan Trump over Poetin

Hoorzitting Senaat

De beoogde nieuwe minister van Buitenlandse Zaken van de VS nam hard stelling tegen Rusland en China. Wegens zijn opvatting over mensenrechten is zijn benoeming nog onzeker.

Beoogd minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson werd woensdag in de Senaat intensief ondervraagd. Foto Steve Helber/AP

Rex Tillerson, de beoogde Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, wordt gezien als de man die namens aankomend president Donald Trump bruggen moet bouwen tussen de Verenigde Staten en Rusland. De voormalige CEO van oliemaatschappij ExxonMobil doet al jarenlang zaken in het olierijke land van president Vladimir Poetin. Hij ontving uit diens handen zelfs een Russische onderscheiding, de ‘Orde van Vriendschap’. Toch bepleit Tillerson een aanmerkelijk hardere Amerikaanse lijn tegenover Moskou dan zijn aanstaande baas, die onder vuur ligt wegens zijn lof voor Poetin. Rusland is gevaarlijk voor de Verenigde Staten, waarschuwde Tillerson woensdag tijdens een intensieve hoorzitting over de bevestiging van zijn benoeming in de Senaat in Washington.

„Rusland vormt vandaag de dag een gevaar, maar het is niet onvoorspelbaar bij de bevordering van zijn eigen belangen,” aldus de 64-jarige Tillerson. „Onze NAVO-bondgenoten zijn terecht gealarmeerd over een herrijzend Rusland.”

Tillerson nam daarmee onverwachts afstand van Trump, die in toenemende mate verstrikt is geraakt in vragen over zijn banden met Moskou. Gevraagd of hij dacht dat Poetin persoonlijk opdracht had gegeven voor de hacks van de Democratische partij tijdens de verkiezingscampagne, antwoordde Tillerson na enig aarzelen: „Dat is een redelijke veronderstelling.”

Wellicht om de indruk weg te nemen dat de aankomende regering zich onder Trump te vriendelijk zou opstellen tegenover Rusland, nam Tillerson op een aantal cruciale kwesties krachtig stelling tegen de oude vijand van de Verenigde Staten. In tegenstelling tot Trump nam hij een positie in die meer past binnen de assertieve traditie van het buitenlandse beleid van de Republikeinse partij.

Onze NAVO- bondgenoten zijn terecht gealarmeerd over een herrijzend Rusland.

Zo veroordeelde Tillerson de annexatie van de Krim door Rusland in 2014, die door Trump is gerechtvaardigd met het argument dat de bevolking van het schiereiland bij Rusland wilde horen in plaats van bij Oekraïne. „Dat was een inname van grondgebied dat niet van hen was”, aldus Tillerson. Ook veroordeelde hij de Russische bombardementen in Syrië.

Gevraagd door senator Marco Rubio, een voormalige tegenstander van Trump bij de Republikeinse voorverkiezingen, of hij Poetin beschouwde als een „oorlogsmisdadiger”, zei hij echter van niet: „Die term zou ik niet gebruiken.”

Op het gebied van economische sancties tegen Rusland hield Tillerson zich op de vlakte. Hoewel de sancties ExxonMobil miljoenen hebben gekost en opheffing ervan het oliebedrijf ten goede zou komen, ontkende hij zich te hebben ingezet tegen sancties. Hij zei de sancties „voorlopig” te willen handhaven, afhankelijk van een herziening, om druk op Moskou te kunnen blijven uitoefenen.

Maar tot verbazing van zijn ondervragers verklaarde Tillerson dat hij het toekomstige Amerikaanse beleid tegenover Rusland nog niet heeft besproken met Trump. „Dat is nog niet gebeurd.”

Ook ten aanzien van China verraste Tillerson met zijn assertiviteit. Hij stelde dat China de toegang moet worden ontzegd tot kunstmatige eilanden die het aanlegt in de Zuid-Chinese Zee, om territoriale claims op het gebied en grondstoffen te onderbouwen. Tillerson vergeleek die strategie met de Russische annexatie van de Krim. „We moeten China een duidelijk signaal sturen dat de aanleg van de eilanden moet stoppen”, zei hij. Dat zou leiden tot een confrontatie met Beijing.

Het is nog onzeker of de benoeming van Tillerson doorgaat. Zijn lot is voornamelijk in handen van Rubio, die twijfel heeft geuit. De Senaatscommissie voor Buitenlandse Betrekkingen bestaat uit 11 Republikeinen en 10 Democraten. Als Rubio meestemt met de Democraten, kan de nominatie worden geblokkeerd.

De twijfels van Rubio hebben onder meer te maken met de houding van Tillerson ten aanzien van mensenrechten. Hij liet na om de mensenrechtensituatie in Saoedi-Arabië en de Filippijnen te veroordelen, tot kritiek van mensenrechtenorganisaties. De hoorzitting werd herhaaldelijk verstoord door demonstranten die de senatoren opriepen „moedig te zijn” en de nominatie af te keuren.