Niet eerder zoveel gemeentelijke coalities ontbonden

Gemeentepolitiek Het aantal wethouders dat vorig jaar is opgestapt was mede door het hoge aantal gevallen coalities ook hoog. Is het de politieke verharding, of zijn er andere verklaringen?

De Raadszaal van de gemeente Den Haag. Foto Lex van Lieshout / ANP

Het aantal gemeentelijke coalities dat voortijdig ontbonden is, was nooit eerder zo hoog als in 2016. In 28 gemeenten viel de coalitie. Dat blijkt uit een jaarlijkse inventarisatie in opdracht van het vakblad Binnenlands Bestuur.

Mede door het hoge aantal gevallen coalities, hebben het afgelopen jaar 116 wethouders hun werkzaamheden om politieke redenen gestaakt. Dat aantal was slechts in twee jaren hoger: in 2004 (145) en 2008 (122) kwamen meer wethouders ten val om politieke redenen. Verhoudingsgewijs is dit percentage afgetreden wethouders van 2016 het op één na hoogste, door de daling van het aantal gemeenten.

In totaal legden 191 wethouders vorig jaar hun werkzaamheden neer, waar naast politieke redenen ook persoonlijke (28 keer) of gezondheidsredenen (18 keer) de verklaring waren.

De voornaamste reden voor het hoge aantal vertrokken wethouders vindt Binnenlands Bestuur in de verharding van het politieke landschap, waarbij partijen elkaar geen voortzetting van de samenwerking meer gunnen na crises of tegenslagen. Zo viel de coalitie in Barendrecht na onenigheid over de opvolging van een wethouder die een affaire had met een ambtenaar, barstte de coalitie in Dinkelland door de komst van een megastal en die in Heemstede over een nieuwe supermarkt.

Dualisme

De politieke verharding zou gevolg kunnen zijn van de invoering van het dualisme in de gemeentepolitiek: voor 2002 waren wethouders ook lid van de gemeenteraad. Een slecht functionerende wethouder wordt nu snel aan de kant gezet – het was vorig jaar een vaak voorkomende aanleiding voor aftreden. Integriteitskwesties gaven in 12 procent van de gevallen de doorslag: in 2014 was dit één op de drie keer.

De versplintering van de gemeentelijke politiek – en de opkomst van lokale partijen zonder landelijke pendant – is een geringe factor. Van de gevallen coalities bestonden de meeste uit twee of drie partijen. De veelbesproken decentralisatie van de zorg is evenmin een belangrijke factor voor vertrek gebleken: in slechts twee gemeenten trad een wethouder daarom af.