Met goede voorzetten moet Emile nu gaan scoren

Tweede Kamerverkiezingen

SP’ers uit de partijtop geven toe: het ‘verhaal’ komt niet over. Toch blijft Roemer lijsttrekker. Het elitaire imago, dáár wil de SP nu wel vanaf. „Dan onderscheiden we ons van GroenLinks.”

Boven: SP-leider Emile Roemer op campagne in Den Haag. Onder: demonstratie van de SP. Rechts: campagnemokken. Foto’s Jerry Lampen/ANP, Martijn Beekman, Bart Maat/ANP

SP-voorzitter Ron Meyer praat graag in voetbalmetaforen. Nee, zijn partij staat er niet best voor in de peilingen: tussen de elf en de veertien zetels, de SP heeft er nu vijftien. En natuurlijk moet ‘spits’ Emile Roemer gaan scoren. Maar íédereen in de partij moet harder gaan lopen, vindt Meyer. „Een sprintje erbij, een tackle extra, ook als dat misschien een overtreding is.”

Het zal de boodschap zijn voor de SP’ers die komende zaterdag bij elkaar komen in de Tilburgse Koepelhal voor hun verkiezingscongres. Een dag later speelt Meyers favoriete club Roda JC, nu een-na-laatste in de eredivisie, tegen koploper Feyenoord en niemand rekent erop dat de club uit Kerkrade kan winnen. Meyer wél: hij heeft er weddenschappen over lopen.

Dat is meteen ook zijn antwoord op de vraag waar hij zo langzamerhand genoeg van krijgt – steeds maar weer over het leiderschap van Roemer: wat als de SP-spits niet scoort? „Waarom vraag je niet: wat als de SP wint?” Let maar eens op Roda JC, zondag.

In Tilburg zal worden gestemd over meer dan zeshonderd wijzigingsvoorstellen op het verkiezingsprogramma. De amendementenbundel is met 202 pagina’s veel dikker dan het concept-programma (52 pagina’s). Het duidt, vindt Meyer, op een levendige partijdemocratie. „Maar dit zijn er natuurlijk wel heel veel.” Afdelingen van die ándere linkse partij-in-verwarring, de PvdA, kwamen met 303 wijzigingsvoorstellen.

Geen SP’er zal denken dat het na die zeshonderd wijzigingen vanzelf goed komt met zijn partij. Een deel van hen zal op zaterdag in Tilburg gaan doen wat ze altijd doen: de wijken in trekken met flyers, praten met mensen. De partijtop gaat de actieve leden „oppeppen”, in Meyers woorden, met een nieuwe campagnestijl. Op de SP-site, en ook al op billboards in het land, staat Roemer met een ernstig, bijna boos gezicht tussen de vijf SP’ers ná hem op de kandidatenlijst. Ze zijn, staat erbij, „klaar om te knokken”.

Maar terugkijken en bedenken wat er misschien verkeerd is gegaan? Of wéér praten over het leiderschap van Roemer? De crisis in de partij net voor Kerst – na een artikel in het AD met anonieme SP-Kamerleden die Roemer zwak noemen – vond Meyer „verschrikkelijk”. En het meest verschrikkelijke was „dat we berichten kregen van actieve SP’ers uit het land: hou nu eens op met ruzie maken, waar gáát het om voor de SP?”

Een ‘heem’ voor Nederland

Meyer begint honderd keer liever over het oud-Hollandse woord heem. Dat staat voor ‘geborgenheid’ of ‘thuis’. Zo’n heem-samenleving wil de SP voor Nederland: „Waar mensen omkijken naar elkaar, waar gezag is dat je ter discussie mag stellen en dat dan weer bevestigd wordt. Maar waar je elkaar ook moet kunnen begrijpen en dus dezelfde taal moet spreken. Waar nieuwkomers bij mogen komen die meedoen. En waar je anderen niet ziet als concurrent, maar als buur of collega.”

Meyer noemt ook het ándere wereldbeeld. Van bondskanselier Angela Merkel bijvoorbeeld. Met Wir schaffen das, zegt hij, had zij ook in haar hoofd dat „het Duitse grootbedrijf” goedkope arbeidskrachten wilde hebben. „Migratie is al veel te vaak gebruikt als feestje van de werkgevers. Als je de volksbuurten ingaat, als je er zelf wóónt, weet je wat die migratie voor gevolgen heeft.”

En dan: „Wij hoeven ons niet te laten wijsmaken dat je een racist bent als je de nadelen van arbeidsmigratie opnoemt. Als je dat niet doet, als je er kosmopolitisch over doet, leidt dat juist tot een vruchtbare bodem voor rechts populisme.”

Dit is volgens Ron Meyer het verhaal over migratie van de SP, van politici die „weten, voelen en zelf in zich dragen” wat er aan zorgen en boosheid leeft op straat en op de werkvloer. Maar of het de afgelopen jaren is gelukt om dat verhaal duidelijk te maken aan kiezers? „De conclusie is: niet. Anders stonden we nu wel op dertig zetels in de peilingen.”

De Tweede Kamerfractie van de SP was de afgelopen jaren verdeeld over de vluchtelingen: moest je juist de humanitaire plicht om hen op te vangen benadrukken of de problemen die mensen in achterstandsbuurten hebben met migratie?

„Wat mij betreft had het verhaal steviger moeten zijn”, zegt SP-wethouder Arjan Vliegenthart, op zijn werkkamer in het Amsterdamse stadhuis. Vliegenthart, lid van het partijbestuur en van de commissie die het verkiezingsprogramma schreef, is „blij” dat Meyer „het anders wil”. „Migranten in Amsterdam Nieuw-West hebben zelf ook veel last van migratie, de Poolse chauffeur wordt daar ook met de nek aangekeken.”

Mensen uit oorlogsgebieden moet je opvangen, zegt Vliegenthart ook. „Wat mot, mot. Zakelijk en praktisch, zonder morele of ideologische pretenties. Dan worden we ook weer onderscheidend van GroenLinks.”

Ex-KVP’ers en oud-CPN’ers

De SP bestaat volgens Vliegenthart „van oudsher” uit twee groepen: „De ex-KVP’ers uit het zuiden: mensen van de daad, van de lekkende dakgoten. En de oud-CPN’ers van het meer theoretische socialisme. Dat leidt tot verschillende manieren van politiek bedrijven. Ron Meyer en ik vinden: Trotski kun je niet eten. Wij willen samen met mensen hun leven verbeteren. Dat vraagt om een dienstbare houding. Ploeteren, niet mauwen als je een dagje geen zin hebt. Dan maak je maar zin.”

Maar je hebt dus ook SP’ers die Vliegenthart „beschouwend” noemt. Daar kwam rond 2006, toen de SP onder leiding van Jan Marijnissen 25 zetels haalde bij de verkiezingen, nog een andere groep bij – aangetrokken door SP-initiatieven als ‘Stop de uitverkoop van de beschaving’ en het pleidooi voor een Nationaal Historisch Museum. Een lange lijst van schrijvers, kunstenaars, journalisten steunde die initiatieven.

Bij de SP-voorzittersverkiezing, vorig jaar, vond de partijtop dat Meyer stond voor de ‘traditionele’ SP’ers en tegenkandidaat Sharon Gesthuizen juist meer voor de ‘beschouwende’. Gesthuizen haalde 41 procent van de stemmen, het SP-bestuur steunde Meyer.

De SP wil de intellectuele achterban natuurlijk niet kwijt, maar de partijtop zou nu wel het liefst af willen van het intellectuele imago. De partij wil aan kiezers die van plan zijn om op de PVV te stemmen, laten zien dat SP’ers naast hen staan, hun buurten kennen of er zelf wonen en met hun ‘hulpdiensten’ problemen oplossen.

Net nu komt ook PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher met ‘grenzen dicht voor arbeidsmigratie’. „Dat heeft hij van ons gekopieerd”, zegt Vliegenthart. „Zo ging het ook met ons Nationaal Zorgfonds. Eerst werden we erom uitgelachen, nu heeft iedereen het over het eigen risico. Mensen kiezen toch voor het echte, niet de kopie.”

Dan moet je wel aan kiezers geloofwaardig overbrengen dat het jóúw ideeën en standpunten zijn. Kan Emile Roemer dat?

„De kracht van Emiles leiderschap is niet de boodschap verkopen. Zijn kracht zit hem in het leveren van de sociale strijd en dat vind ik voor een politicus de belangrijkste eigenschap.”

Vliegenthart denkt even na en telt: „Emile heeft één, twee, drie, vier, vijf, zes verkiezingen meegedaan en daarvan heeft hij feitelijk alleen de eerste twee verloren. De derde keer, toen we niet uitkwamen boven de vijftien zetels die we al hadden, voelde ook als een nederlaag, een dreun. Daarna heeft hij drie keer gewonnen: Europees, voor de gemeenteraden en bij de Provinciale Staten. Er wordt gezegd: ‘Hij kan het niet, hij is alleen de kampioen van de Brabantse oneliners.’ Het zal allemaal wel, maar hij is onze beste speler.”

Voorzetten en scoren

Dat vond de héle SP, zegt Vliegenthart nog maar eens. „Dus hebben we hém naar voren geschoven. Maar hij moet natuurlijk wel voorzetten krijgen van ons. Dat doen we. Dat doe ik. Dat doet Ron. En dan moet hij gaan scoren op 15 maart.” En als hij niet scoort? „Dan kijken we wel weer verder. Wij staan klaar voor de voorzetten.”

Ook om het van Roemer over te nemen als het niet lukt? „Zo bedoel ik het niet. Achter Emile staat een hele generatie partijgenoten die nog zeker veertig jaar moet werken. Daaruit komt vanzelf wel een keer de volgende leider op.”

De partijtop heeft eerder dit jaar bedacht dat iedereen fysiek en mentaal zo fit mogelijk aan de verkiezingscampagne moet beginnen. Roemer is sinds de zomer flink afgevallen. Hij sport veel, eet gezond. Maar hoe het mentaal met hem gaat? In tv-optredens komt hij nog steeds krampachtig over.

Vliegenthart draait er niet omheen. „We zien het. Het is aan ons om gewicht van zijn schouders te nemen. We vragen: wat heb je nodig? Het gaat in onze partij om dienstbaarheid en discipline.”