Ineens lijkt akkoord Cyprus mogelijk

Vredesconferentie Genève

De geschiedenis leert dat te groot optimisme gevaarlijk is. Maar de VN spreken van „historische” vooruitgang in de onderhandelingen.

Twee Grieks-Cyprioten in de Ledrasstraat in Nicosia, tegen de de door de VN gecontroleerde bufferzone aan. Foto Yiannis Kourtoglou/Reuters

Er zit schot in de onderhandelingen over de toekomst van Cyprus. De afgelopen vier dagen zijn er op een vredesconferentie in Genève „historische” vorderingen geboekt, aldus de Verenigde Naties, die de onderhandelingen leiden. Voor het eerst hebben de leiders van Grieks- en Turks-Cyprus zich gebogen over gevoelige kwesties als de toekomstige grens tussen beide delen van het eiland, de uitruil van grondgebied en de teruggave van bezittingen.

De grootste doorbraak kwam woensdag, toen de twee leiders kaarten uitwisselden met de door hun voorgestelde territoriale grenzen. De kaarten zijn niet openbaar gemaakt, maar meteen opgeborgen in een kluis van de VN, zo gevoelig ligt deze kwestie. Ze zullen de basis vormen voor verdere onderhandelingen, die moeten leiden tot een machtsdeling tussen het Griekse en het Turkse deel van het eiland in een federatie van twee staten.

Lees ook: Verscheurd staatje was altijd al een schakel in de geopolitiek

Turkije viel Cyprus in 1974 binnen, in reactie op een staatsgreep die tot doel had het eiland te herenigen met Griekenland. Tienduizenden mensen vluchtten of werden verdreven uit hun huizen toen Cyprus verdeeld raakte in een Grieks deel in het zuiden in een Turks deel in het noorden. Eerdere pogingen om het eiland te herenigen liepen op niets uit; Noord-Cyprus werd alleen erkend door Turkije.

,,We zitten op schema”, zei de speciale VN-gezant voor Cyprus, Espen Barth Eide, woensdag tegen journalisten in Genève. De onderhandelingen vinden plaats achter gesloten deuren in het VN-kantoor, ver weg van de emoties op het eiland. „We hebben enkele van de moeilijkste onderwerpen behandeld. We hebben ze bijna allemaal besproken, we hebben vele opgelost, en we zijn dicht bij overeenstemming over enkele andere onderwerpen.” Details wilde hij niet geven.

De Griekse, Turkse en Britse ministers van Buitenlandse Zaken schuiven in deze cruciale fase aan in Genève. Deze landen staan volgens de akkoorden uit 1960 waarin de onafhankelijkheid van Cyprus werd vastgelegd, garant voor de soevereiniteit van het eiland.

Over enkele gecompliceerde en gevoelige onderwerpen is er nog geen overeenstemming bereikt. Hoeveel grondgebied moeten de Grieks-Cyprioten krijgen, de grootste bevolkingsgroep? En wat moet er gebeuren met de bezittingen die ze moesten achterlaten in 1974? Krijgen ze die terug of worden ze gecompenseerd? Hoe wordt de veiligheid van de Turks-Cyprioten gegarandeerd als Turkije zijn troepen terugtrekt? En hoe moet de federatie er precies uit gaan zien?

De onderhandelingen gaan dit weekeinde waarschijnlijk door, misschien ook langer. Een alomvattend akkoord wordt deze onderhandelingsronde niet verwacht, maar VN-adviseur Eide denkt wel dat diplomaten en onderhandelaars „naar huis zullen gaan met het gevoel dat het eraan zit te komen”.

Een eventuele deal moet in een referendum worden voorgelegd aan de Grieks- en Turks-Cypriotische gemeenschappen. De uitkomst daarvan is allerminst zeker. Het vorige akkoord, dat in 2004 onder bemiddeling van VN-secretaris-generaal Kofi Annan tot stand kwam, werd goedgekeurd door de Turkse Cyprioten, maar stuitte vervolgens op een ‘nee’ in het Griekse deel van het eiland. Dat was een enorme deceptie voor vrijwel alle internationale betrokkenen. Daarom is de algemene houding nu, bewust, veel afwachtender.

    • Toon Beemsterboer