Geslaagd: min werd plus en plus werd min

Regeerakkoord

De pessimistische toon van toen het kabinet aantrad, is verdwenen. Met een beetje van rechts en een beetje van links werd de crisis vaarwel gezegd.

Diederik Samsom en Mark Rutte op 29 oktober 2012 tijdens de presentatie van het regeerakkoord 'Bruggen slaan'. Foto ANP / Robin Utrecht

Prinsjesdag 2016. Nederland heeft er bijna vier jaar kabinet Rutte II opzitten. In de Ridderzaal leest koning Willem-Alexander een uitermate zonnige troonrede voor. „Nederland heeft de laatste jaren weer vaste grond onder de voeten gekregen. De financieel-economische crisis ligt achter ons.(…) We hebben heel veel om trots op te zijn en op verder te bouwen.”

Hoe anders is de toon in 2012, in de dan nog door zijn moeder voorgelezen troonrede. „De economische crisis is dieper en hardnekkiger dan eerder voorzien. Nederland, met zijn open en internationaal georiënteerde economie, wordt door dit alles bijzonder getroffen”, zegt een sombere koningin Beatrix.

Pessimisme toen, optimisme nu. Afgezet tegen de eigen cijfermatige doelstellingen is het tweede kabinet Rutte zonder meer geslaagd. De minnen van vier jaar geleden die een plus moesten worden – het overheidstekort bijvoorbeeld – hebben de beweging omhoog gemaakt. Andersom geldt hetzelfde voor de plussen die een min moesten worden. Zie de werkloosheid. Het ging volgens de wetten van de polder. Dus met sociale partners en met bijzondere afspraken met oppositiepartijen.

Het is pas vier jaar geleden. Ruim twee maanden na de alarmerende troonrede van koningin Beatrix komt de VVD-er Mark Rutte als aanvoerder van een nieuw kabinet met het antwoord. In de Tweede Kamer waar hij op 13 november 2012 zijn tweede kabinet officieel presenteert heeft hij het over „grote beslissingen” en „pijnlijke maatregelen”.

Lees ook: onze grote online productie over het regeerakkoord Bruggen slaan. NRC checkte alle punten uit het akkoord, gerangschikt onder de dertien verschillende hoofdstukken. Bij ieder punt staat een beoordeling en een toelichting.

Alle economische parameters wijzen de verkeerde kant op. De groei daalt, de werkloosheid loopt op met 150.000 mensen per jaar en het overheidstekort zit voor het vierde achtereenvolgende jaar boven de Europese norm van drie procent.

„Nederland verdient een duidelijke koers, geen dogma’s”, aldus Rutte. Voor zijn nieuwe kabinet zijn het CDA en gedoogpartij PVV ingewisseld voor de PvdA. Dit kabinet mag gaan regeren, zegt de meerderheid van de Tweede Kamer na twee dagen debat.

„Bruggen slaan”, heet het regeerakkoord dat de aanvoerders van VVD en PvdA, Mark Rutte en Diederik Samsom – beide winnaars van de vervroegde verkiezingen van 12 september – op 29 oktober na een kleine twee maanden onderhandelen wereldkundig maken.

VVD en PvdA vinden elkaar al snel

Voor de verkiezingsdatum bestrijden ze elkaar fel, maar direct daarna vinden ze elkaar en beginnen te onderhandelen over een nieuw kabinet. Na een absolute radiostilte staan ze in het gebouw van de Tweede Kamer voor het decor van een foto met een brug in aanbouw.

„We hebben elkaar in de ogen gekeken en besloten zaken te gaan doen”, zegt VVD-leider Rutte. „Het regeerakkoord weerspiegelt de zoektocht naar het beste van twee werelden”, voegt PvdA-leider Diederik Samsom eraan toe.

Een verstandshuwelijk is gesloten op basis van een regeerakkoord dat trekken heeft van een slalom tussen een beetje rechts en een beetje links. In de yin-en-yang-taal van het regeerakkoord: „Ieder mens is allereerst zelf verantwoordelijk voor succes in het leven en de mogelijkheden daartoe willen wij zo groot mogelijk maken. Maar nooit zullen wij de ogen sluiten voor de mensen die het zonder extra zetje in de rug niet kunnen redden.”

Drie voornemens staan centraal: de uit de hand gelopen overheidsfinanciën moeten op orde worden gebracht, daarbij moet rekening worden gehouden met de draagkracht van verschillende groepen Nederlanders en tenslotte is er een „hervormingsagenda” die moet leiden tot meer groei en een milieuverantwoorde vernieuwing van de economie.

Is het gelukt? Het kabinet kent in elk geval geen twijfel. „Al met al is Nederland sterk uit de crisis gekomen. De economie zit in de lift. Er komen veel banen bij en de consumptie is toegenomen. Mensen hebben weer meer vertrouwen in de toekomst”, schrijft minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) in zijn laatste Miljoenennota.

Volgens eigen zeggen is hun operatie geslaagd. Of het ook zo in het land wordt ervaren, is een andere vraag. Wat er met de chirurgen gebeurt, zal bij de verkiezingen van 15 maart duidelijk worden.