1 op 8 vrouwen in het leger ervaart seksuele intimidatie

Door de ‘machocultuur’ binnen het leger worden vrouwen en etnische minderheden ‘niet vanzelfsprekend’ geaccepteerd, schrijft het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).

Foto Bas Czerwinski/ANP

Eén op de acht vrouwen binnen de krijgsmacht heeft het afgelopen jaar last gehad van seksuele intimidatie. Dat gaat van seksueel getinte opmerkingen tot aanranding. Reden voor deze incidenten is onder meer de „machocultuur” binnen het leger waarin vrouwen en etnische minderheden „niet vanzelfsprekend” worden geaccepteerd. Dit schrijft het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) deze vrijdag in een onderzoek naar diversiteit binnen de defensieorganisatie.

Het SCP ondervroeg voor het onderzoek ruim 2.600 defensiemedewerkers. Het hield ook diepte-interviews met 34 medewerkers uit groepen die in het leger ondervertegenwoordigd zijn, zoals vrouwen, homoseksuelen en moslims.

Uit de bevindingen rijst een beeld op van medewerkers die voor het overgrote deel trots zijn voor Defensie te werken. Bijna 90 procent van het personeel is tevreden over de relatie met collega’s. Driekwart van de medewerkers voelt zich sterk verbonden met de organisatie. De meeste defensiemedewerkers accepteren vrouwen, homoseksuelen en mensen met een andere etnische achtergrond als gelijkwaardige collega, maar vooral doordat zij zich aanpassen aan de dominante cultuur van hun eenheid en „hun eigenheid afzwakken”.

De cultuur binnen de krijgsmacht kan excessen in de hand werken: „Werknemers horen erbij als zij zich conformeren aan de dominante cultuur van de eenheid of afdeling […] De dominante norm is mannelijkheid (en daarna wit en heteroseksueel).” Het melden van negatieve ervaringen gebeurt relatief weinig, omdat militairen bang zijn bekend te worden als „zwak” of „matennaaier”.

Dit leidt bij minderheidsgroepen tot vervelende ervaringen, die zij vervolgens niet melden omdat „afwijkend gedrag sociaal gesanctioneerd kan worden”. Niet alleen hebben vrouwen last van seksuele intimidatie („Kom maar eens mee, dan zal ik je laten zien wat een echte man is”), maar het rapport beschrijft ook dat
in sommige eenheden veel alledaags seksisme voorkomt in de vorm van grappend bedoelde opmerkingen aan het adres van vrouwelijke collega’s.

Rite de passage

Met vrouwen die bij een eenheid aansluiten „kan worden geflirt, om te kijken of de nieuwe vrouw benaderbaar is voor seks.” Het is een soort inwijdingsritueel, schrijven de onderzoekers. De onderzoekers schrijven: „Met name jonge vrouwen die nog niet zo lang in dienst zijn lijken kwetsbaar te zijn. De confrontatie met deze cultuur vormt een soort ‘rite de passage’. De geïnterviewde defensievrouwen stellen dat je daartegen moet kunnen, wil je bij Defensie werken. „De vrouwen die het daar moeilijk mee hebben, stromen uit.”

Van alle ondervraagden rapporteerde de helft negatieve ervaringen. Bij 17 procent is een leidinggevende de dader. 15 procent van het personeel is gepest, over 45 procent werd geroddeld, 86 procent geeft aan dat weleens ongepaste grappen over vrouwen worden gemaakt en bij 83 procent van de etnische minderheden gebeurde dat eveneens.

Witte, heteroseksuele mannen vormen ruim 80 procent van het personeelsbestand binnen de krijgsmacht. Veertien procent is vrouw, 1 procent moslim en 1 procent hindoestaans.

Homoseksualiteit

Tien jaar geleden deed het SCP ook onderzoek naar diversiteit in het leger, destijds specifiek gericht op homoseksualiteit. Net als nu, zei destijds het grootste deel van het defensiepersoneel homoseksualiteit „aanvaardbaar” te vinden. Maar ook toen al kwamen impliciete vormen van discriminatie in de vorm van grapjes en beledigingen veelvuldig voor.

Het ministerie van Defensie doet er sindsdien veel aan excessen te voorkomen. Vervelend voor minister Hennis (VVD, Defensie) is alleen ook dat 83 procent van het personeel zich keert tegen het specifiek werven van vrouwen of homoseksuelen. Hennis startte vorig jaar juist een grote campagne om deze minderheden te werven. Het is de eerste keer dat ook zo uitgebreid is gekeken naar de positie van vrouwen en etnische minderheden in het leger.

Donderdag werd bekend dat een groep van zeker dertien (oud-)militairen een klacht gaat indienen bij de krijgsmacht vanwege discriminatie en seksistische opmerkingen.

In een reactie noemt het minister van Defensie het „onacceptabel” dat medewerkers te maken krijgen met ongewenst gedrag. Een woordvoerder: „Iedereen kan en moet zichzelf kunnen zijn.” Minister Hennis (Defensie, VVD) schrijft deze vrijdag in een brief aan de Tweede Kamer dat haar ministerie nog meer moeite zal doen om „het inclusiviteitsbewustzijn” te vergroten, al zeggen veel militairen dat niet nodig te vinden. Voor de zomer zal Hennis meer maatregelen aankondigen, schrijft ze.