Opinie

Obama blijft in zijn afscheidsspeech energieker dan zijn voorgangers

Opinie Barack Obama bleef in zijn afscheidsspeech bij zijn boodschap, schrijft : blijf niet klagen aan de zijlijn, doe mee!

Barack Obama kreeg aan het begin van zijn politieke carrière nogal eens het verwijt dat hij overkwam als een professor. Bij zijn afscheidstoespraak in Chicago, dinsdag, gaf hij het Amerikaanse volk nog één keer een college. Onderwerp: de democratie. Het werd een inspirerende toespraak waarin de belangrijkste thema’s van zijn presidentschap nog één keer terugkwamen.

Hij toonde zich daarbij energieker en strijdbaarder dan zijn voorgangers. In 2001 oogde Bill Clinton wat uitgeblust toen hij zijn afscheidsspeech gaf, zittend vanachter zijn bureau in het Oval Office. Acht jaar later gaf George W. Bush zijn toespraak voor een kleine groep genodigden in het Witte Huis. Diens toon was verzoenend en bescheiden: ik deed niet alles goed, maar ik deed m’n best.

Ook Obama begon zijn speech dankbaar en nederig. Hij vertelde hoe het Amerikaanse volk hem had geïnspireerd tijdens zijn presidentschap: „Elke dag heb ik van jullie geleerd. Jullie maakten een betere president van mij en een beter mens.” Kort vertelde hij over zijn roots in Chicago en hoe hij daar had geleerd dat verandering alleen plaatsvindt wanneer gewone mensen meedoen, betrokkenheid tonen en samen die verandering eisen. Het bleek het opstapje naar zijn belangrijkste boodschap: blijf niet klagen aan de zijlijn, doe mee! Dat is de enige manier waarop onze democratie goed functioneert.

Geen pakkende anekdotes

Sommige elementen die Obama’s speeches doorgaans zo typeren, ontbraken dinsdagavond. Pakkende anekdotes waren er bijvoorbeeld niet. De toespraak duurde langer dan verwacht – zo’n 50 minuten – en bevatte wel erg veel opsommingen. Soms probeerde hij in één alinea zes verschillende beelden op te roepen bij de toehoorder, een beetje als een jaaroverzicht dat net iets te veel nieuws in beperkte tijd probeert te behandelen. Het bleek waarschijnlijk lastig om te dingen te schrappen.

Maar dit was onmiskenbaar een Obama-speech. De wijze waarop hij zijn betoog opbouwde met ruimte voor nuance en complexiteit, deed nog het meest denken aan zijn toespraak bij de brug in Selma waar hij in 2015 stilstond bij de burgerrechtenbeweging. Sommige passages lazen als poëzie en tussendoor regende het stijlfiguren. Typisch voor Obama waren de vele drieslagen: „Dit is wat we hebben gedaan. Dit is wat jullie hebben gedaan. Jullie waren de verandering!”. Gemiddeld gebruikt hij bij zijn toespraken drie keer per minuut een drieslag en bij deze toespraak zal dat gemiddelde nog hoger liggen.

Ook de vele contrasten maakten zijn boodschap scherper, soms in combinatie met een drieslag: „Dat is wat we bedoelen wanneer we zeggen dat Amerika exceptioneel is: niet dat onze natie onberispelijk is geweest vanaf het begin, maar dat we het vermogen hebben getoond om te veranderen, en het leven zo beter konden maken voor degenen die volgen.”

Aardig waren ook de vele allusies: knipogen naar wat hij eerder had gezegd tijdens zijn vele toespraken.

Bekijk hier de beste toespraken van Obama: Dit zijn Obama’s beste toespraken

Emotioneel slot

Emotioneel was het slot, waarin hij zijn vrouw, familie en medewerkers nog één keer bedankte. Een traan liep over z’n wang. Hij durfde te temporiseren en was niet bang zijn emotie te tonen. Om te vervolgen met een compliment aan z’n staf: „Het enige wat me trotser maakt dan al het goede werk dat we hebben gedaan, is de gedachte aan alle grote dingen die jullie vanaf nu nog zullen bereiken.”

En zo eindigde Barack Obama zijn afscheidsspeech met dezelfde boodschap waarmee hij acht jaar eerder president werd. Een boodschap van hoop, verbondenheid en optimisme. Waarbij niet hijzelf centraal stond, maar z’n luisteraars.

Als je in 2008 de campagnewebsite van Barack Obama bezocht, dan stond helemaal bovenaan een grote foto van Barack Obama met ernaast deze tekst: „Ik vraag jullie om te geloven. Niet alleen in mijn vermogen om echte verandering tot stand te brengen in Washington… Ik vraag jullie om te geloven in je eigen kracht.”

Bekijk hier de afscheidsspeech van Obama. De tekst gaat onder de video verder:

Het was een boodschap die hij regelmatig verkondigde tijdens allereerste campagnetoespraken en ook dinsdagavond herhaalde in het slot van z’n toespraak. Het is de boodschap van een van de beste sprekers van onze tijd die de kunst verstond om ons als luisteraars niet zozeer een beter gevoel te geven over hem, maar over onszelf. Niet „Yes I can” maar „Yes we can”. En dus was het geen toeval dat Obama ervoor koos om z’n afscheidsspeech met exact die drie woorden te eindigen. De cirkel is rond.