Recensie

Mooie kunstwerken, maar moeilijk verhaal

Pittige verbanden

De tentoonstelling ‘Illusie en openbaring’ in het Bonnefantenmuseum zet de kijker aan tot kijken en zoeken. Pas na veel lezen zie je verbanden, en dan nog dunnetjes. Jammer, want intussen laat het museum zien dat het veel mooie jonge kunst bezit

Marlene Dumas, Snowwhite in the wrong story (1988)

De schijnbaar chaotische installaties van de Zwitser Thomas Hirschhorn zijn vernuftiger dan je vermoedt. Zo ook zijn Pilatus Transformator uit 1997, het enige kunstwerk op de collectiepresentatie Illusie en Openbaring in het Bonnefanten dat in zijn eentje een hele zaal vult. Oneerbiedig gezegd zijn het tafels vol zooi. Tegen collages en boven gestapelde goudblokken hangen grote horloges, aan een netwerk van draden dat van kwikzilver overgaat in bloedrode aderen. Het gaat over Zwitserland, zowel economisch als politiek. Twee wapperende vlaggen met de tekst ‘neutral’, vier monitoren tonen hoofden die voortdurend ja knikken en nee schudden. Het geeft een beeld van een neutraal land dat het allemaal even niet weet. Een werk dat nog buitengewoon actueel aandoet.

„Kunst biedt weerstand”, zegt de begeleidende zaaltekst, en terecht. Kunst is geen entertainment, hoeft geen hapklare brokken te leveren. Maar inspanning van de bezoeker moet wel beloond worden. En dat is moeilijk op deze expositie over illusionisme en vormwerelden.

Geabstraheerde vormentaal

Het is een tweedelige presentatie. Eén deel toont werk van Ernst Caramelle. Met slechts enkele tekenlijnen schept hij doorzichten. Ruimtes lijken dichterbij te komen en te verdwijnen. Ze insinueren een doorzicht – de ‘illusie’ uit de titel.

Het tweede deel is een associatief geordende collectiepresentatie, waar de kijker zelf de verbanden moet leggen. Dat is best pittig. David Heitz’ dia’s van muren en schuttingen en parkeerobstakels verbinden met de formele kunst van Katja Mater – dat lukt. Maar Pierre Huyghes veelvormige installatie naast een giraf van René Daniëls? Lara Gasparotto’s bosfoto’s naast Joan van Barnevelds abstracties? Associëren kan altijd, appels en peren zijn fruit, maar deze werken doen weinig voor elkaar.

Natuurlijk, kunst biedt weerstand. En zoals Illusie en openbaring de kijker aanzet tot kijken en zoeken, is dat een mooi pleidooi voor subtiliteit. Maar waarom moeten de zaalteksten ook nog eens zo’n weerstand bieden: „Spieraam en podium zijn de dragers van collage-achtige voorstellingen waarin de kijker met behulp van associatie en optische illusie samenhang ontdekt.” En zo gaat het verder langs woorden als „geabstraheerde vormentaal”, „sporen van het schilderproces” en „een illusoire informatie-laag die ongeëvenaard naadloos aansluit op onze waarneming van de reële wereld”.

Zelfs na veel lezen zie je verbanden, en dan nog dunnetjes. Jammer, want intussen laat het museum zien dat het veel mooie jonge kunst bezit – Alÿs, Emmerich, Verkerk, allemaal interessant. Geweldig is de sculptuur van Mark Manders, krachtig en kwetsbaar, naast een schilderij van Marlene Dumas van een ingekaderde Sneeuwwitje met de titel Snowwhite in the wrong story. She said it.