De fijne kunst van ‘kompromat’

Chantage In Rusland is het compromitteren van tegenstanders een industrie. Om iemand in het nauw te drijven is er ‘kompromat’.

Met deze opnamen werd Michaïl Kasjanov politiek uitgeschakeld.

Het waarheidsgehalte van de beschuldigingen tegen Trump zijn vooralsnog op geen enkele manier te verifiëren. Maar serieus of niet, dinsdagnacht maakten veel mensen kennis met het Russische woord: kompromat. Het begrip, een samentrekking van de woorden ‘compromitterend materiaal’, kent in Rusland een lange traditie.

De methode is eenvoudig. Bouw over je tegenstander een dossier met compromitterende informatie en breng het naar buiten op een geschikt moment. Of houdt het onder de pet voor afpersings- of chantagedoeleinden. Iedereen kan het doelwit worden van een dergelijke set-up, maar in de geruchtmakendste zaken uit Rusland spelen publieke personen, zoals politici en diplomaten, steevast de hoofdrol.

En natuurlijk: de methode is niet exclusief Russisch. Wereldwijd wordt belastende informatie ingezet als drukmiddel: van schoolmeesters om betere cijfers te krijgen, tot werknemers om een salarisverhoging af te dwingen.

In Rusland heeft kompromat een heel eigen context en achtergrond. Geen Rus die het begrip niet kent. De methode wordt vaak zonder al te veel omhaal en opvallend openlijk ingezet als politiek drukmiddel, ook door de macht en de veiligheidsdiensten zelf. Daarmee behoort de tactiek tot het instrumentarium van desinformatie en deceptie waar Russische politici en de geheime diensten zich met graagte van bedienen. De openheid en schaamteloosheid waarmee belastende informatie van dubieuze herkomst wordt ingezet, is opzienbarend. Daarbij komt dat de ‘dader’ vrijwel altijd anoniem blijft en dat onschuldige slachtoffers binnen het corrupte Russische rechtssysteem moeilijk verhaal kunnen halen.

Belastende informatie kan op allerlei manieren worden verkregen: via geheim agenten, het bespioneren van hotelkamers, vergaderzalen, of woninginbraken. Minder elegant, maar ook minder tijdrovend en effectiever, is om het materiaal zelf te fabriceren. De kwaliteit is niet altijd van belang, hoofdzaak is dat de informatie geschikt is voor chantage en afpersing.

Pikant ondergoed

Sekstapes vormen een aparte categorie in de kunst van kompromat. Want ook in Rusland geldt: niets spreekt méér tot de verbeelding dan beelden van beroemdheden die zichzelf nietsvermoedend in compromitterende standjes laten vastleggen.

Dat laatste overkwam politicus en oud-premier Michaïl Kasjanov, oud-premier en voorzitter van de Russische oppositiepartij Parnas tijdens de verkiezingscampagne vorig jaar. In een video, die met smaak werd opgediend door de Kremlin-loyale zender NTV, was te zien hoe de 58-jarige Kasjanov de liefde bedreef met zijn twintig jaar jongere, in pikant ondergoed geklede, assistente. De beelden misten hun doel niet en veroorzaakten een interne strijd binnen Parnas.

In een ander geruchtmakend voorbeeld uit 1999 werd een hoge openbaar aanklager, die onderzoek deed naar corruptie binnen het Kremlin, in eenzelfde setting gesnapt. Hoewel de video later gefabriceerd bleek, moest de ambtenaar, Joeri Skoeratov, het veld ruimen. Hij hield Vladimir Poetin, die indertijd nog hoofd was van de geheime dienst FSB, persoonlijk verantwoordelijk voor de hinderlaag. Kasjanov wees eveneens naar Poetin.

Ook buitenlanders blijft de methode niet bespaard. Intimidatie van diplomaten is in Rusland een gangbare praktijk, zo bleek onlangs opnieuw toen de VS 35 Russische diplomaten het land uitzetten. Washington motiveerde die zet mede als protest tegen de manier waarop Amerikaanse diplomaten in Moskou werden geïntimideerd.

Een beproefd middel is de ‘honingpot’, waarbij buitenlanders in de diplomatie of het bedrijfsleven worden verleid en vervolgens gechanteerd of, in zeldzamer gevallen, gerekruteerd. Buitenlandse mogendheden kunnen zich nauwelijks verdedigen tegen kompromat, zo blijkt. In de zomer van 2009 dook een korrelige video op die toonde hoe een diplomaat van de Britse ambassade in Moskou zich vermaakte met twee prostituees op een hotelkamer. Hoewel de Britten verklaarden dat de video was gefabriceerd en een formele klacht indienden bij het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken, moest de in opspraak geraakte diplomaat vertrekken.

Maar kompromat beperkt zich niet tot pikante beelden. In Rusland is een hele industrie ontstaan rond het verschijnsel. Want zeker in de hogere regionen van de Russische samenleving geldt: wie kompromat achter de hand heeft, staat sterker dan zijn opponent. En: bijna iedereen doet het.

Tegen betaling

Een hele reeks websites zijn in Rusland actief die tegen betaling bepaalde berichten verzamelen of verspreiden. De bekendste is compromat.ru. De Russische website prijst zichzelf aan met de slogan ‘Alle vuil op één plek’. De site is een poel van berichten – soms waar, soms niet – over corruptie, affaires en misdaden, gepleegd door bekende Russen, hun familieleden en entourage.

Ook binnen de Russische regering wordt kompromat bedreven, hoewel Kremlinwoordvoerder Peskov dat dinsdag ontkende. In een reactie op het rapport dat het Kremlin het brein zou zijn achter de operatie tegen Trump zei hij:

„Dit is een absolute fabricatie, en complete nonsens. Het Kremlin houdt zich niet bezig met het verzamelen van kompromat.”

Of Trump het slachtoffer is van een uitgekiend en goed voorbereid geval van Russische kompromat, dan wel een andersoortige smear campaign moet blijken. De Russen leken vooralsnog weinig onder de indruk. „De inhoud leek wel een parodie op slecht gefabriceerde kompromat”, sneerde het Russische kanaal Rossija 24.