Trump probeert de regie te houden

Persconferentie

Trump gaat uitleggen hoe hij zijn zakelijke belangen achter zich laat voor hij aantreedt. Democraten ondervragen zijn ministers.

Aanstaand president Donald Trump afgelopen maandag terwijl hij uit de lift van Trump Tower stapt. Foto Timothy A. Clary / AFP

Het is mooi uitgekiend: Donald Trump houdt zijn persconferentie deze woensdag, op de dag na Obama’s afscheidsspeech en middenin de week dat de controversieelste leden van zijn beoogde regering onderworpen worden aan hoorzittingen in het Congres.

Een afleidingsmanoeuvre, zeggen Trumps critici. Maar het omgekeerde is ook waar: pal voor het aantreden staat deze week de schijnwerper vol op de ethische normen van de nieuwe Amerikaanse regering. Trump en leden van zijn kabinet torsen een last van potentiële belangenverstrengeling en nepotisme – iets waar ze zelf vooralsnog niet onder gebukt gaan. In een zoveelste breuk met ongeschreven en wellicht ook geschreven wetten van Washington, benoemde Trump deze week zijn schoonzoon Jared Kushner tot naaste adviseur.

Oorspronkelijk zou Trump in die persconferentie, half december, toelichten hoe hij zijn zakelijke belangen van zijn presidentschap zou scheiden. Maar Trump gelastte de bijeenkomst af en doopte hem om in een ‘algemene nieuwsconferentie’. Het is dus onduidelijk of journalisten vragen mogen stellen – als de conferentie al doorgaat, want Trump zegde vaker een groots aangekondigde actie op het laatste moment af.

Tien dagen voor zijn aantreden weet de wereld dus nog altijd niet of, en zo ja in hoeverre, Trump zich zal terugtrekken uit zijn zakenimperium. De Amerikaanse Grondwet laat de president daarvoor flink wat ruimte. Waar lagere politici aan strikte voorschriften onderhevig zijn, daar zijn de president en vice-president opmerkelijk genoeg vrijgesteld van verboden op belangenverstrengeling. Dat neemt niet weg dat alle eerdere presidenten hun zakelijke bezittingen op afstand plaatsten in een zogeheten Blind Trust.

Trump zei aanvankelijk dat zijn drie kinderen zijn bedrijf zouden leiden, maar volgens de interne ethiekwaakhond van het Congres, het Office of Government Ethics, garandeert alleen de verkoop van Trumps bedrijven een afdoende scheiding van zijn machten.

Familiebedrijf

Afgelopen maanden opereerden Trump en zijn kinderen alsof de transitie het nieuwste project van hun familiebedrijf was. Kushners rol is nu geformaliseerd, wat op bezwaren in en buiten het Congres zal stuiten. Ivanka Trump kondigde aan dat zij zal stoppen als directeur van de vastgoedpoot van Trumps imperium en van een juwelenlijn.

Achter de schermen vonden afgelopen weken moeizame en sporadische gesprekken plaats tussen Trumps transitieteam en het Office of Government Ethics (OGE). Dat kan Trump weliswaar alleen adviseren, maar, zo waarschuwde directeur Walter Shaub Jr. in november, „als we niet vroegtijdig betrokken worden, kunnen we later bij problemen niet helpen”.

De ondoorzichtige financiële structuur van Trumps wereldomspannende web van bedrijven, licenties en partnerschappen maakt hem - zeker in combinatie met zijn politieke onervarenheid – extreem kwetsbaar voor de verdenking van belangenverstrengeling of chantage. Ook veel van Trumps ministers en adviseurs hebben of hadden grote belangen in sectoren waar ze nu over moeten beslissen. Zo sloot beoogd minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson als topman van ExxonMobil oliedeals in politiek gevoelige landen, en werkte samen met Vladimir Poetin. Transportminister Elaine Chao is getrouwd met Senaatsvoorzitter McConnell en de dochter van een scheepsmagnaat. En aankomend minister van gezondheid Tom Price ligt onder vuur omdat hij als lid van het Huis van Afgevaardigden aandelen van farmaceutische bedrijven kocht, pal voordat er voor farmaceuten gunstige wetgeving kwam.

De ministersploeg en andere functionarissen zijn wel wettelijk verplicht openheid van zaken te geven.

Blokkade door de Senaat

Hoe controversieel sommige van Trumps benoemingen ook zijn – soms ook doordat ze in het verleden ageerden tegen de institutie die ze nu gaan leiden – de kans op een blokkade door de Senaat is niet groot. De Republikeinen hebben er een meerderheid, en in de geschiedenis van Amerikaanse ministersbenoemingen is het slechts negen keer voorgekomen dat een kandidaat werd weggestemd.

Het recentst gebeurde dat in 1989 bij John Tower, de kandidaat van aanstaand president George H.W. Bush voor Defensie. Onthullingen over dronkenschap, rokkenjagerij en schimmige defensiecontracten maakten dat zijn benoeming werd geblokkeerd. Dertien keer kwam het voor dat een genomineerde de eer aan zichzelf hield, zoals gebeurde bij kandidaten van Clinton en George Bush die illegale migranten in dienst hadden.

Toch loopt het bij de hoorzittingen van de regering Trump niet soepel. Vrijdag beklaagde Walter Shaub zich in een brief aan Democraten in het Congres over het feit dat de Republikeinen in de Senaat de hoorzittingen per se al deels willen afronden voor de inauguratie. Nog lang niet alle beoogde kabinetsleden hebben de screening voltooid, en sommigen hebben de formulieren nog niet eens ingeleverd. The New York Times schreef dat sommige kabinetsleden zo rijk zijn, dat de standaardformulieren niet genoeg vakjes hebben voor alle bezittingen. Na bezwaren van Democraten in de Senaat werd de hoorzitting van miljardair en beoogd onderwijsminister Betsy DeVos uitgesteld.

Zondag deed de voorzitter van de Republikeinen in de Senaat, Mitch McConnell, de klachten af als ‘procedurele kleinzieligheid’ van Democraten die hun verlies niet kunnen verkroppen. Hierop publiceerde zijn Democratische tegenhanger, Chuck Schumer, op Twitter de brief die zijn voorganger Harry Reid begin 2009 van McConnell ontving. De Republikein drong toen aan op een uiterst zorgvuldige screening van de door Obama voorgedragen ministersploeg.