Nederlandse films: tijdelijk dip of neergang?

Het bioscoopbezoek in Nederland stijgt, maar steeds minder mensen gaan naar Nederlandse films.

Tijdelijke dip of neergang? De Nederlandse film scoorde slecht in 2016, zo blijkt uit jaarcijfers van de bioscoopbranche. Vorig jaar bezocht slechts 12,6 procent van het totaal aantal bioscoopgangers een Nederlandse film: dat cijfer lag de afgelopen vijf jaar rond de 20 procent.

Slecht nieuws in een jaar waarin Paul Verhoevens thriller Elle en Martin Koolhovens western Brimstone doordrongen tot de prestigieuze hoofdcompetities van Cannes en Venetië. Aan het bioscoopbezoek ligt het niet: dat steeg in Nederland met 3,7 procent naar 34,2 miljoen tickets, zo blijkt uit de jaarcijfers die de filmdistributeurs (FDN) en bioscopen (NVBF) dinsdag in het Amsterdamse Tuschinski presenteren.

Is het publiek op de Nederlandse film uitgekeken en keren we terug naar begin 21ste eeuw, met een marktaandeel van 10-15 procent? Of zelfs de 3 tot 10 procent van de jaren negentig?

De tekst gaat verder na de grafiek

Nederlandse films waren er in 2016 in vier categorieën: romantische komedies, kinderfilms, boekverfilmingen en (grove) jeugdkomedies. Vrouwelijke kijkers bleven de Neder-romkom redelijk trouw. Grootste hit was Soof 2, in 2016 goed voor ruim een half miljoen bezoekers en nu nog in de top 3. Maar Rokjesdag van genrekoning Johan Nijenhuis haalde slechts nipt de status van Platina Film (400.000 bezoekers), terwijl Hartenstrijd (175.000) en Brasserie Valentijn (95.000) teleur stelden. Hajo Binsbergen van FDN wijst daarbij op Bridget Jones’s Baby, met 1,2 miljoen bezoekers de grootste filmhit van 2016. Omdat Hollywood amper nog romkoms maakt, hadden Nederlandse filmmakers het rijk alleen. Zo niet in 2016.

Over de hele linie lijkt van erosie sprake: ook kinder- en jeugdfilms of boekverfilmingen als Tonio, De Helleveeg, Publieke Werken, Beyond Sleep en Knielen op een bed violen stelden teleur. Mochten zulke kwaliteitsfilms vroeger soms hopen op 400.000 bezoekers, in 2016 bleven ze rond de helft of minder steken.

Het gaat goed met de arthousefilm

Volgens producer Frans van Gestel (Publieke Werken, Layla M.) kunnen kwaliteitsfilms het niet bolwerken bij bioscoopketens als Pathé, waar „steeds meer mensen naar steeds minder verschillende films gaan”. Wel doen ze het goed in filmhuizen, maar daar verdringen ze weer de échte arthouse, waarschuwt Doreen Boonekamp, directeur van het Filmfonds. Zij ziet wel wat lichtpuntjes: het gaat goed met de arthousefilm, en met name de Nederlandse documentaire. Die haalden zevenmaal de status ‘kristal’, ofwel 10.000 bezoekers. Maar dat soort aantallen vallen in het niet naast de publieksfilm.

Danielle Koot, programmeur van Pathé, vindt het voor somberen iets te vroeg. Kwalitatief was 2016 geen sterk jaar en klappers van het formaat Gooische Vrouwen 2 (ruim 2 miljoen bezoekers) of zelfs Bon Bini Holland of Michiel de Ruyter (rond de 800.000) ontbraken. Het zou volgens Koot ook helpen als distributeurs minder pupillenvoetbal spelen en hun aanbod beter over het jaar spreiden.

De meest populaire films, in Nederland en wereldwijd. Lees verder na de grafiek

Volgens producer Van Gestel is overaanbod het ware probleem: in 2016 werden volgens het Filmfonds 30 Nederlandse speelfilms en 24 documentaires in de bioscoop gelanceerd. „Zo verwatert het geld, de kwaliteit, de marketing en de aandacht van het publiek. Tien speelfilms per jaar minder zou helpen.” Dan komt er meer tijd en aandacht voor goede scenario’s, vanouds de achilleshiel van de Nederlandse film. Van Gestel: „Aan de acteurs ligt het niet: Toneelgroep Amsterdam heeft de wereld aan haar voeten.” Boonekamp bevestigt dat het Filmfonds inderdaad aanstuurt op selectievere financiering: meer geld voor minder films. „We sturen aan op zo’n 20 films.”

Een ander probleem is dat distributeurs door het instorten van de dvd-verkoop, voorheen de lucratiefste geldstroom, minder geld in Nederlandse films steken. Tel daarbij op de bezuinigingen op subsidies, internationalisering en nieuwe platforms en je krijgt een onrustige markt.

Peter de Haan zegt dat zijn filmbedrijf Dutch Filmworks dit jaar aanstuurt op meer monocultuur. Mannen of tieners bleken nauwelijks naar Nederlandse films te lokken. De les, aldus De Haan: alleen nog maar vrouwenfilms. „Zelfs Kappen, de jaarlijkse Carry Slee-film, presteerde vorig jaar slecht. Jongeren vinden de bioscoop te duur. Het thuisaanbod neemt nog toe, alleen voor een evenement gaan ze naar de bios.

In de romantische komedie houdt De Haan wel vertrouwen, ook gezien het huidige succes van Soof 2. De ‘ladies nights’ voor alleen vrouwen helpen. Volgens De Haan is het voor regisseurs wel zaak om „nog meer tussen de lijntje te werken” van de lichte, sentimentele romkom. „Is het niet sappy genoeg, is de toon te serieus of te hard, dan wordt dat meteen afgestraft.”