Hoe het smalste stukje van Nederland steeds voller wordt

Nieuwe spoorlijn

Waar Nederland op z’n smalst is, in het midden van Limburg, raakt het steeds voller. De uitbreiding van autofabriek Nedcar zou baat hebben bij een nieuwe spoorverbinding. Maar er wonen ook nog mensen.

Foto Chris Keulen

Het is een van de mooiste Limburgse sprookjes van de afgelopen tijd: de wederopstanding van autofabriek Nedcar in Born. Door velen was het bedrijf opgegeven. Maar zie, het bedrijf VDL kocht de onderneming en ging er voor BMW Mini’s produceren. Een tweede grote klant lijkt aanstaande. Gedeputeerde Twan Beurskens (VVD, Economische Zaken) „kan er nog niets over zeggen”. Toch wordt er stilletjes van uitgegaan dat ‘Born’ straks is uitgegroeid tot een van de grotere Europese autofabrieken, goed voor 400.000 wagens per jaar en rond de 10.000 arbeidsplaatsen. In het gunstigste geval strijkt ook Tesla in Limburg neer. Beurskens maakt duidelijk dat die optie een stuk minder concreet is. „Er zijn meer kapers op de kust.”

Hoe dan ook, bij „een succesvol autocluster”, zoals hij het fabrieksterrein noemt, hoort een fatsoenlijke op- en afrit per spoor, vindt de gedeputeerde. „De Europese concurrentie heeft die ook.” Uiterlijk eind dit jaar wil hij definitief beslissen. In mei 2020 moet alle rails er liggen.

In het aan het Nedcar-terrein grenzende dorp Nieuwstadt (gemeente Echt-Susteren) is niet iedereen blij met de nieuwe rails. Frank Heijmann, vertegenwoordiger van de bewoners van het landgoed Huize Witham, aan de rand van het plaatsje, schetst hoe de drukte Nieuwstadt sinds pakweg 2000 langzaam heeft omsingeld: „Een nieuwe verbindingsweg met Duitsland, oprukkende industrie en nu het spoor.”

Vijf kilometer breed

Het dorp ligt in het smalste stukje van Nederland. Wie een beetje doorstapt, wandelt binnen een uur van de westgrens met België naar de oostgrens met Duitsland. Natuurvisies en wervende brochures spreken ook wel over ,,De Groene Taille”.

De locatie van Nedcar in Born (het artikel gaat verder onder de kaart):

Die term roept beelden op die niet stroken met de werkelijkheid. Het is vol in de landengte en het wordt alleen maar voller. Door het nog geen vijf kilometer brede stukje lopen in noord-zuidrichting alle verbindingen tussen Zuid-Limburg en de rest van Nederland: de Maas, het Julianakanaal, de snelweg A2, een rijksweg, een spoorlijn en leidingen van en naar het industrieterrein Chemelot in Sittard-Geleen (met onder meer DSM en Sabic). Daartussen liggen talloze woonhuizen en bedrijven, en – een stuk minder – natuur.

„Als ik rustig had willen wonen, had ik voor het Heuvelland moeten kiezen”, zegt Heijmann. „Ik ben ook niet tegen economische groei. Maar waar zoveel overlast op een dorp afkomt, moet je heel zorgvuldig met procedures omgaan. Heel precies kijken wat gevolgen voor licht, geluid, verkeer zijn. Dat blijft nu onduidelijk.”

Zijn dorpsgenoot Evert Masthoff van actiegroep De Groene Sporenwolf zet vraagtekens bij het ongebreideld doorgroeien van Nedcar. „Waarom moet het bedrijf per se doorgroeien naar 400.000 auto’s? En waarom betalen provincie en Rijk straks elk twintig miljoen euro voor het spoor? Is dat geen investering die VDL zelf moet doen? Ik gun dat bedrijf het allerbeste, maar het heeft Nedcar ook al voor één euro kunnen overnemen.” Van de beloofde 19 hectare natuurcompensatie in ruil voor 4 hectare spoortracé is Masthoff evenmin onder de indruk. „Wat weg is, komt nooit meer terug.”

Voorlopig één overwinning

De weerstand van omwonenden heeft voorlopig één overwinning opgeleverd. Van het oorspronkelijke idee om het spoor dwars door natuurgebied ’t Hout aan te leggen wordt afgezien. Inmiddels ligt een ingewikkeldere en dus duurdere variant ter tafel, waarbij de treinen in een S-bocht door akkers en weilanden van het bestaande spoor naar Nedcar rijden. Toch zijn sommige gesprekspartners, waaronder De Groene Sporenwolf, uit het overleg met de gemeenten Echt-Susteren en Sittard-Geleen gestapt, omdat ze zich onvoldoende serieus voelden genomen.

Heijmann praat nog wel mee. Maar net als Masthoff vindt hij dat de gemeenten geen open kaart spelen. Onderzoeksrapporten komen nog niet ter tafel. En wat zijn verdere toekomstscenario’s? Wordt de lijn mogelijk doorgetrokken naar de haven aan het Julianakanaal bij Buchten, zodat Nedcar ook met het water is verbonden?

En nu heeft de provincie afgelopen maand ook nog eens de regie overgenomen van de gemeenten: het ging gedeputeerde Beurskens allemaal niet snel genoeg. „Bovendien zijn de gemeenten niet op de hoogte van de nabije toekomst van Nedcar en wij wel.”

Wethouder Jos Wackers (Lijst Samenwerking, Ruimtelijke Ordening) was in eerste instantie verbaasd, maar hij heeft begrip voor de stap van Beurskens. „Gezien het grotere belang. Ik snap alleen niet waarom de provincie niet vanaf het begin de leiding nam.”

De angst voor een verlenging van het Nedcar-spoor richting haven is onnodig, bezweert de wethouder. „Het is wel een lang gekoesterde wens van de gemeente Sittard-Geleen, maar zo’n spoorlijn is, blijkt uit onderzoek, niet rendabel te krijgen. Bij de komende verbreding van de A2 komt er dan ook geen viaduct voor toekomstige rails.”

Wackers geeft toe dat het vol is rond Nieuwstadt. „Maar de Nedcar-fabriek ligt nu eenmaal waar ze ligt. Dat valt niet meer terug te draaien. De meeste inwoners van Nieuwstadt begrijpen dat die spoorlijn er moet komen. En het voldoet allemaal aan de geluidsnormen. Bovendien: het gaat om vier treinen per dag. Terwijl er nu al minstens acht per uur over het reguliere spoor tussen Roermond en Sittard gaan.” Heijmann: „Maar het zijn wel treinen van meer dan 700 meter lang.” Masthoff: „En ga maar na wat zo’n gevaarte straks voor een geluid maakt, als die over een S-bochttracé rijdt.”