Sprong in het onzekere voor 17 miljoen euro

Voetbal China Chinese clubs trekken nu ook aan voetballers in de kracht van hun carrière. De overheid zegt te waken voor ‘irrationele investeringen’. „Chinezen denken dat ze alles kunnen kopen. Maar dat werkt niet in de voetballerij.”

Oud-Feyenoorder Graziano Pellè komt uit voor Shandong Luneng / AFP PHOTO-

In vertrekhal 1 van Schiphol begint de reis naar een rijk en eerzuchtig voetballand. Nemanja Gudelj maakt zich klaar voor vlucht KL2663 naar Malaga, afgelopen vrijdagmiddag. Een dag eerder is zijn transfer van Ajax naar het Chinese Tianjin Teda afgerond. Nu stapt hij op het vliegtuig naar de Spaanse kust, waar zijn nieuwe club op trainingskamp is.

In de komende drie jaar gaat hij 17 miljoen euro verdienen in China, schreef De Telegraaf. Dit wordt bevestigd door een ingewijde. Maar geld lijkt even geen rol te spelen op Schiphol, het vertrek van het oudste kind doet zich voelen in het hechte Servische gezin Gudelj, deels opgegroeid in Brabant en gezegend met sporttalent.

Moeder Olivera huilt, broertje en Ajax-jeugdspeler Dragi wordt getroost door Nemanja, evenals zusje en tennisbelofte Vanja. Vader Nebojsa, oud-prof en voormalig trainer van NAC, kijkt strak voor zich uit.

Een toelichting op zijn overstap naar Tianjin Teda, vorig seizoen tiende in de Chinese Super League, wil Gudelj niet geven. „Ik doe nu geen mediadingen.” Twee vertegenwoordigers van de club arriveren, ze verbleven in Nederland voor de medische keuring en de contractondertekening. Gudelj sluit zich bij hen aan in de rij voor de incheckbalie.

Langzaam verdwijnt Gudelj in de massa, zijn voetbaltas bij de hand. „Het is de eerste keer dat hij naar het buitenland vertrekt”, zegt zijn vader. Van Ajax – viervoudig Champions League-winnaar, voorheen Europa Cup 1 – naar een Chinese middenmoter. Een laatste zwaai, en weg is hij.

Trendbreuk

In het leger van topspelers dat recentelijk in China tekende, is Gudelj een van de opvallendste. Servisch international, op goede dagen heersend op het middenveld, heeft een neus voor goals en is met zijn 25 jaar in de kracht van zijn carrière. Anderhalf jaar terug was hij een van de grote zomeraanwinsten bij Ajax. Dit seizoen raakte hij op een zijspoor. Hij kon zich, volgens Ajax, mentaal niet schikken naar een rol als reservespeler en werd uit de selectie gezet.

Er was interesse van Europese subtoppers, maar het werd dus Azië. De Gudelj-deal vormt een trendbreuk met eerdere transfers van Europa naar China: het waren doorgaans ex-sterspelers die na hun dertigste nog een financiële klapper maakten en dan afbouwden naar einde carrière.

Nieuw is het verschijnsel van de twintiger die naar China vertrekt. Zie ook de transfers van de Braziliaan Oscar (25) van Chelsea naar Shanghai SIPG en de Belg Axel Witsel (27) van Zenit naar Tianjin Quanjian. En de Nederlander Tjaronn Chery (28), van het Engelse Queens Park Rangers naar Guizhou Hengfeng Zhicheng. De overwegingen zijn bekend, de lokroep van het grote geld is moeilijk te weerstaan. „Hij wil zoveel mogelijk verdienen voor zijn familie nu het kan”, zei de Engelse coach van Chery tegen BBC.

Vergetelheid

Het is een stap in het onzekere, de kans dat je in de vergetelheid raakt is groot, zegt Arie Haan, oud-bondscoach van China. „Als je in China bent geweest, is het heel moeilijk om weer een goede club te krijgen. Het gevoel overheerst: het is amateurvoetbal daar.” Maar dat klopt niet, zegt hij. „Als je de vijf beste teams uit China in de Nederlandse competitie zet, doen die mee om het kampioenschap. Als je ziet wie daar nu allemaal spelen. Je moet echt aan de bak.”

De Chinese geldkraan spuwt opnieuw miljoenen deze transferperiode. De salarissen zijn buitensporig, ook in verhouding met de top van de Europese markt. Traditioneel is dit het moment dat de Chinese clubs kopen, voor de competitie begint in maart. Vorige winter werd er in totaal voor ruim 340 miljoen euro gekocht, volgens een overzicht van website transfermarkt.de. Nu staat de teller op bijna 130 miljoen, de transferperiode loopt nog tot eind februari.

China, 82ste op de FIFA-wereldranglijst en kansloos in de kwalificatie voor het WK van 2018, wil een voetbalgrootmacht worden. Het is de Grote Chinese Voetbaldroom van president – en voetbalfan – Xi Jinping. De gewenste opmars is onderdeel van zijn regeringsbeleid: voetbal is een staatsprioriteit. Doel: ooit wereldkampioen worden.

Clubeigenaren en bedrijven trekken de portemonnee. „Het is een speeltje en een imagokwestie”, zegt Sparta-voorzitter Rob Westerhof. Hij kent China goed, als voormalig Philips-directeur was hij verantwoordelijk voor de Chinese markt en met Sparta heeft hij er een trainersproject lopen voor jeugdspelers. „Het land is economisch niet meer communistisch, het is kapitalistischer dan Nederland. Maar op deze manier hopen zakenmensen een goede beurt bij de leiders te maken. Het is de oude Confucius-gedachte, je luistert naar de leiders.”

Het is een interessant proces: hoe een land zonder voetbaltraditie naar de top te krijgen. „Ze denken dat ze met geld alles kunnen kopen. Maar dat werkt niet in de voetballerij. Er is veel meer voor nodig”, zegt Haan. Hij vergelijkt het met Amerika, waar in de jaren zeventig Pelé, Beckenbauer en Cruijff gingen spelen. „Dat kwam ook niet van de grond. Het geeft aantrekkingskracht, maar je eigen voetbalniveau gaat niet omhoog.”

Haan werkte vier jaar bij de club die Gudelj contracteerde, de club is eigendom van de staat. In zijn tijd ging het zo: „Als er een miljoen moest worden uitgegeven aan een speler, trokken ze aan mijn tenen.” De afgelopen jaren heeft de geldcultuur zijn intrede gedaan, constateert Haan. „Ze leggen nu gewoon 7, 8, 9 miljoen op tafel.”

Salarisplafond

Buitenlandse vedettes kopen, om de competitie kleur te geven – dat is nu kortweg de Chinese methode. Maar vrijdag werd bekend dat de overheid overweegt een salarisplafond in te stellen en de transfers van buitenlandse spelers in te perken om „irrationele investeringen” te voorkomen.

Het halen van sterren hoort bij de eerste stappen in de ontwikkeling een competitie, zegt Stefan Szymanski, hoogleraar sportmanagement aan de Universiteit van Michigan. „Om de interesse te wekken van de fans.” Hij verwacht dat China over vijf jaar een supermacht is in het voetbal, mits het op dit ingeslagen traject doorgaat.

Het miljoenenspel verbloemt dat er een wankel fundament ligt onder het voetbal in China, zo is het beeld dat betrokkenen schetsen. Er is geen jeugdcompetitie voor de landelijke top, geen gestructureerde jeugdopleiding, geen clubcultuur, geen vrijwilligers, en zoiets als een kantine kennen ze niet. Wat moet er gebeuren om het structureel te verbeteren? Haan: „Het moet op de scholen beginnen. Daar moet je de competities ontwikkelen.”

Todd Wijnstekers (25) kent de beperkingen, hij is bijna twee jaar terug een voetbalschool begonnen in Suzhou, bij Shanghai. Wijnstekers, zoon van oud-Feyenoorder Ben, beschikt over twaalf buitenlandse en zestig Chinese trainers. Ze begeleiden 20.000 kinderen via school, waar voetbal in 2015 een verplicht onderdeel is geworden. Daaronder zit nog geen toptalent, zegt hij. „Er zijn er misschien vijf die leuk kunnen voetballen. Het is hier nooit gestimuleerd. Buiten op straat wordt er nooit gevoetbald, ouders vinden het te gevaarlijk.”

Hij brandt van ambitie. „Ik wil over twintig jaar kunnen zeggen: ik heb invloed gehad op de Chinese voetbalwereld.” Het is een project van de lange adem. Voetbal is in de ogen van ouders en docenten niet goed voor de ontwikkeling van het kind, zegt Wijnstekers. „De trainingsuren zien zij als uren die zij niet kunnen besteden aan studeren. Ze willen succes in een bedrijf. Daarin moeten wij voor een omslag zorgen: dat ze succesvol in voetbal willen worden.”

Een probleem is dat zij nog te weinig initiatief nemen, zegt Wijnstekers. „Als ik tegen een Chinees kind zeg: dit blaadje is zwart, zegt hij: je hebt gelijk trainer. Terwijl het wit is. Ze gaan altijd mee in wat de trainer, de leider, zegt.” Ook in het spel, qua keuzes maken. „Eigen initiatief, soms een keer een actie maken, daar zijn ze heel voorzichtig in. Als ik iets aan ze vraag, zijn ze weleens bang en ingetogen.” Door kinderen presentaties te laten geven probeert hij ze uit hun comfort zone te halen.

Hij is sceptisch over het halen van buitenlandse sterren. „Helemaal niet goed. Vandaag kopen ze een speler, morgen willen ze kampioen zijn. En het blokkeert de doorstroom van talent.”

Hij verwacht wel dat China een serieuze speler wordt in het mondiale voetbal. „Chinezen zijn zo gedisciplineerd, als ze hun droom hebben gaan ze er vol voor.”

    • Steven Verseput