Recensie

Dromen, vrijheid en liefde in ‘On the Road’

‘On The Road’ is bij Toneelgroep Oostpool op gedurfde wijze geabstraheerd. De roman van Jack Kerouac wordt erdoor vreemd genoeg beknot.

Een liefdesscène voor drie in ‘On the Road’. Met Reinout Scholten van Aschat (links), Matthijs van de Sande Bakhuyzen en Judith van den Berg. Foto Sanne Peper

Autobanden die het asfalt kussen, ongebreideld op weg zijn, een loflied op Amerika en zijn auto’s en wegen: de roman On the Road (1957) van Jack Kerouac is het epos van de rusteloosheid uit de late jaren veertig.

In de toneelversie ervan door Oostpool heeft de weg plaatsgemaakt voor snel draaiende loopbanden waarover de vier spelers rennen, tot ze buiten adem zijn. Het decor bestaat uit steigerhout. Jazz en blues vormen de soundtrack.

Het is gedurfd en in zekere zin onbegrijpelijk de ‘bijbel der Beatniks’ zo geabstraheerd te brengen dat de roadmovie die het boek is verandert in een explosieve emotionele hartenkreet van een jonge generatie, op zoek naar vrijheid. In de bewerking door Hannah van Wieringen is de roman, vreemd genoeg, wezenlijk beknot. Regisseur Marcus Azzini sluit met On the Road een drieluik af over jonge mensen in roerige tijden: (in) Koud Water (2012) en They are just kids (2015). De inspiratiebron die On the Road heet, is echter van geheel andere orde: het visuele, historisch-documentaire materiaal is te rijk om te negeren, evenals het on the road-gevoel. En het is ook jammer.

Hijgend fitnessgedoe

Dat de voorstelling ruim twee uur boeit, is vooral te danken aan het schitterende spel van de vier spelers, door Azzini met inleving en souplesse geregisseerd. Als we het hijgende fitnessgedoe even weglaten, tonen Matthijs van de Sande Bakhuyzen in de rol van Sal Paradise (het alter ego van Kerouac in On the Road) en Reinout Scholten van Aschat als Dean Moriarty, getypeerd naar Kerouacs vriend Neal Cassady, op intense manier de bloei en teloorgang van vriendschap. Ludwig Bindervoet vertolkt onder meer Allen Ginsberg, de beatdichter, en dat doet hij ongemeen goed. Ook zijn kritische terzijdes als het woord ‘neger’ valt, zijn treffend. Hij roept: „Dat was in 1948!” Judith van den Berg als het vrijgevochten meisje Marylou dat meereist met de twee mannen dwarrelt met opgeschorte lange zwarte rok over de bühne, op zoek naar liefde.

Trailer van ‘On the Road’. Lees verder na de video.

De voorstelling gaat in eerste aanzet ook over schrijven: Kerouac worstelt met zijn boek. De vertwijfeling geeft Van de Sande Bakhuyzen mooi vorm door zijn creativiteit afhankelijk te maken van Neal. Zonder hem was de schrijver Kerouac nooit geboren. Scholten van Aschat is perfect in de uitbeelding van Neals rauwe onrust, waarbij hij bezwerende gebaren maakt om zichzelf te temmen.

Voor een nieuwe generatie toeschouwers, die onbekend is met de wereld rondom de roman, zal On the Road vooral gaan over twee vrienden die een tijdperk van vrijheid, roes, seks en geestverruimende stuff ontdekken. Ze worden aangejaagd door Deans levensmotto: altijd bewegen.

Aan het eind vouwt Van de Sande Bakhuyzen het zwarte aantekenschrift open en reciteert hij de slotalinea van het boek dat hij net voltooid heeft, over „al die mensen die in de onmetelijkheid van het land met zijn wegen hun dromen hebben”. Deze woorden, zoals door de acteur met ogen starend in de verte uitgesproken, zijn het prachtigst van alles.