Wim Pijbes over de overdadige taferelen van schilder Alma-Tadema

Voorbijgangers Niet elk werk kan op een pronkplek in het museum hangen. In de marge vind je de ‘voorbijgangers’. Wim Pijbes laat u stilstaan bij zo’n stille schat.

Wim Pijbes over een schilderij van Sir Alma-Tadema in het Fries Museum. Foto Merlijn Doomernik / NRC

Op een zonovergoten uitkijkpunt verpozen drie jonge vrouwen in prachtige gewaden. Eentje leunt over de marmeren reling en tuurt in een peilloze diepte. Haar gedachten zijn, net als die van ons vaak, elders. Ik volg haar blik en zie twee galeien, die mogelijk deel uitmaken van een veel grotere vloot, vermoedelijk op weg naar de haven. Wachten de vrouwen op de thuiskomst van hun geliefden?

Soms laat het NOS-journaal beelden zien van ‘onze jongens’ die op de kade in Den Helder na maanden van verblijf in verre oorden, hun geliefden weer innig in de armen sluiten. Maar ik ben in Leeuwarden, op de Alma-Tadematentoonstelling in het Fries Museum.

De oudheid volgens Hollywood

Buiten is het koud, binnen begeeft het publiek zich in de warme gloed van een vergeten schilder. Zaal na zaal waan ik mij in de klassieke oudheid, althans de oudheid zoals wij die graag zien en ons is voorgesteld door Hollywood in weelderige spektakelfilms als Ben-Hur of Gladiator. De tentoonstelling leert ons dat deze films, soms letterlijk, hun inspiratie vonden in de overdadige taferelen van Lawrence Alma-Tadema.

Deze in de 19de eeuw zeer succesvolle Friese mooischilder, die als dertiger naar Londen verhuisde en daar de rest van zijn leven bleef wonen, werd lange tijd verguisd. Maar sinds enige jaren is hij bezig aan een onstuitbare opmars. Leeuwarden, zijn geboortegrond, is een belangrijke zege in deze triomftocht die nog langs Wenen en Londen zal voeren. Wij smullen weer van Alma-Tadema. Hij neemt ons mee naar de lome luxe van het keizerlijke Rome. Hij tovert ons een wereld die nooit zo heeft bestaan maar die wij zo graag zouden willen geloven. Een wereld waarin gewillige vrouwen zichzelf weldadig koelte toewuiven. Een wereld vol geurige bloemen, waar de zon altijd schijnt en de azuurblauwe Méditerranée nooit ver weg is. Wie wil er nou niet leven in de wereld van Sir Lawrence Alma-Tadema?

Alleskunner

‘Waar je niet bent, daar is het geluk’, dichtte Johann Wolfgang von Goethe. Ook hij vond zijn inspiratie over de Alpen en liet zijn gedachten de vrije loop. Net als Alma-Tadema, die alles kon schilderen wat hij wilde. Zijn luchtige gewaden zijn een lust voor het oog en zijn marmer is zo hard dat je er je knieën aan kan stoten.

Op de terugweg naar de auto kies ik in Het Wapen van Leeuwarden twee kroketten met brood (‘onze klassieker’). Op het grootste plein van de stad treedt langzaam de duisternis in. En ondanks de koude herinneren de strenge zuilen en het timpaan van de arrondissement-rechtbank aan het verre Rome. Ik ben met mijn gedachten elders en denk opnieuw aan Goethe:

Kennst du das Land, wo die Zitronen blühn,
Im dunkeln Laub die Goldorangen glühn,
Ein sanfter Wind vom blauen Himmel weht,
Die Myrte still und hoch der Lorbeer steht?
Kennst du es wohl? Dahin!
Dahin möcht ich mit dir,
O mein Geliebter, ziehn.

Wim Pijbes is kunsthistoricus.

Over het schilderij: Sir Lawrence Alma-Tadema, Een gunstig uitkijkpunt (1895). Olieverf op doek, 58.88 x 44.45 cm, Collectie van Ann en Gordon Getty
Tot en met 7 februari te zien in het Fries Museum in Leeuwarden.

    • Wim Pijbes