Recensie

‘Shostakovitsj’

Tussen artistieke integriteit en angst

Theater

Shostakovitsj door Bellevue Lunchtheater. Gezien: 5/1 Theater Bellevue, Amsterdam. Te zien t/m 8/1. Inl: theaterbellevue.nl

„Chaos in plaats van muziek”, luidde het vernietigende oordeel in het Russische communistische dagblad Pravda over de opera Lady Macbeth uit het district Mtsensk (1936). Componist Dimitri Sjostakovitsj leefde sindsdien in angst. Leider Stalin verklaarde hem tot volksvijand. Ternauwernood ontsnapte hij aan verbanning of moord. In de voorstelling Shostakovitsj van acteur Dic van Duin en pianist Jacob de Groot zien we prachtig de dilemma’s waarmee Sjostakovitsj leefde. Hoe kon hij artistieke integriteit behouden onder een regime dat zijn werk verbood?

Op de speelvloer staan ouderwetse penduleklokken waarvan de achterzijde is geopend. De klepels bewegen als metronomen. Beide acteurs spelen beurtelings de titelheld en de andere personages, onder wie Stalin. Dit is misschien niet de juiste keuze. De abrupte rolwisselingen staan identificatie in de weg. Van Duin is het sterkst als hij de tragiek van Sjostakovitsj met lichte paniek uitdrukt. Vooral de zelfhaat is aangrijpend, als de componist zichzelf vergelijkt met „een worm” om Stalin te behagen.

Sjostakovitsj aanvaardt een reis naar Amerika om zijn vaderland te representeren, maar moet toegeven dat westerse muziek in de Russische concertzalen verboden is. Van Duin liet zich voor de voorstelling inspireren door Het tumult van de tijd van Julian Barnes. Hierin komt een grimmige scène voor waarin Sjostakovitsj ’s nachts bij de lift waakt, in afwachting van zijn ontvoering. Terwijl De Groot mooi expressief piano speelt, toont Van Duin met stil spel de innerlijk verscheurde componist. Een beeld om te onthouden.