Serieuze ontwerper trad niet graag op de voorgrond

Ben Bos (1930-2017) Grafisch ontwerper Ben Bos ontwierp de huisstijl van Randstad. Ook het Lux et libertas-logo van NRC bedacht hij in 1970.

Portret Ben Bos, datum onbekend. Het logo voor uitzendbureau Randstad uit 1967. Brochure uit 1977 van organisatieadviesbureau Twijntstra Gudde. Beeld Nederlands Archief Grafisch Ontwerpers (NAGO)

De laatste jaren manifesteerde Ben Bos zich als een schrijver van vileine ingezonden brieven. De 3 januari op 86-jarige leeftijd overleden grafisch ontwerper maakte zich druk over zulke uiteenlopende onderwerpen als SUV’s en de geringe beloning voor de gouden tip naar de dader van de moord op Els Borst.

Bos verwoordde zijn venijn op geestige wijze. Toen Jan Bennink, topman bij Douwe Egberts, in een interview met de Volkskrant liet weten de verpakking van zijn Senseo-pads maar niks te vinden, reageerde Bos met: „De ‘slappe’ verpakking van dit nep-espresso product is gewoon een zuivere afspiegeling van het troosteloze bakkie, meneer Bennink.”

Bos had verstand van huisstijlen. In dienst van het markante bureau Total Design werkte hij decennialang als ontwerper voor bedrijven als kantoorinrichter Ahrend, Randstad en Schiphol. Toch traden zijn collega’s Wim Crouwel en Anthon Beeke meer op de voorgrond.

„Ben glansde minder”, zegt oud-collega Paul Mijksenaar. Hij noemt Bos een serieuze, zeer gemotiveerde werker, die zich soms kon opwinden over pietluttigheden. „Ik herinner me dat hij als directeur van Total Design een missive op het prikbord hing, dat het niet de bedoeling was dat we in de kantine het beleg drie lagen dik op onze boterhammen deden.”

Alleraardigste man

Krantenontwerper Koos Staal kwam in 1973 als stagiair bij Total Design werken. De Groningse student keek huizenhoog tegen Bos op, maar toen hij zich op zijn eerste werkdag veel te vroeg meldde, leidde directeur Bos hem drie kwartier rond. „Een alleraardigste man met wie ik 43 jaar lang contact heb gehouden.”

Dat de andere ontwerpers van Total Design in de publiciteit meer op de voorgrond traden, stak Bos, zegt Staal. „Hij liet soms blijken dat zijn rol als ontwerper niet altijd op de juiste waarde werd geschat.”

Dat merkten we bij de krant ook. Toen in 2010 een geschiedschrijving van de vormgeving van NRC Handelsblad verscheen, stuurde Bos allerlei documentatie op, waaruit bleek dat het niet zijn collega’s van Total Design waren die in 1970 het basisontwerp van de fusiekrant hadden gemaakt, maar hij. Ook de masthead, de naam van de nieuwe krant met het Lux et libertas-logo in het midden, was van zijn hand.

Bos publiceerde diverse boeken over het ontwerpvak, onder meer een lijvige geschiedenis van Total Design. Vlak voor zijn dood voltooide hij nog een monografie over collega Benno Wissing, een ontwerper die naar zijn smaak meer waardering verdient.