Commentaar

‘Schengen’ wordt een illusie met nieuwe reiscontroles

Komt er binnenkort een definitief einde aan vrij reizen binnen de Europese Unie, zoals we dat sinds het Verdrag van Schengen (1985) hebben leren kennen? Destijds werd de personencontrole aan de binnengrenzen van Frankrijk, Duitsland, Luxemburg, België en Nederland afgeschaft. En verruild voor controle aan de buitengrenzen, een gezamenlijk visumbeleid en onderlinge samenwerking. Het was de opmaat voor de Europese Akte en het Verdrag van Maastricht waarin vrij verkeer van personen, goederen en diensten werd gerealiseerd.

Schengen omvat nu 22 EU-landen en 4 niet EU-landen. Het was en is een verworvenheid – vrij verkeer als een stap naar grotere welvaart, mogelijk gemaakt door het einde van de Koude Oorlog, detente en de ontdooiing van Oost-Europa.

Deze week werd bekend dat België met dezelfde eerste generatie Schengenlanden nu spreekt over een verplichte persoonscontrole bij het onderlinge trein-, boot- en scheepsverkeer. Die zo te zien zelfs scherper is dan vóór 1985 gebruikelijk was. Niemand zou in dit Europese kerngebied meer een binnengrens met deze vervoermiddelen mogen kruisen zónder een sluitende voorafgaande controle van zijn legitimatie, inclusief opslag van reisgegevens. Geen ticket meer zonder registratie en identiteitscontrole dus. Dit naar het voorbeeld van passagiers die per vliegtuig de EU binnenkomen.

Daarmee komt dus een einde aan het vrije personenverkeer, met deze vervoermiddelen. Ieders reisgegevens met trein, bus of boot worden in dit ‘vrije’ Europa gecontroleerd en opgeslagen, voor latere referentie. Directe aanleiding is de vluchtroute van de dader van de terreuraanslag in Berlijn die per trein en snelbus onopgemerkt Italië kon bereiken. Staat deze oplossing in redelijke verhouding tot dit probleem? Het antwoord is vooralsnog nee.

Feitelijk betekent deze nieuwe controle een einde aan de mogelijkheid om de laatste trein naar Parijs of bus naar Berlijn te halen. Bus-, trein- en bootmaatschappijen zullen Schipholachtige terminals moeten installeren, met balies, poortjes, schermen en detectors. ‘Graag anderhalf uur van tevoren aanwezig zijn’, dus.

Wie zich daarna vrij en anoniem binnen Europa wil blijven verplaatsen zal voor eigen vervoer gaan kiezen - auto, motor, fiets of te voet. Het zou dan onlogisch zijn om deze mogelijkheid van ongecontroleerd reizen te laten voortbestaan – dat vraagt dus om binnengrenzen met slagbomen en grensbewaking. En parkeerplaatsen voor het vrachtverkeer, dat ook gecontroleerd moet worden, al was het maar op anonieme meereizigers.

Zo zijn we terug bij af. Of beter gezegd – zo geven we de verworvenheden van een vrij Europa op, die we juist tegen de terreur proberen te beschermen.