Rechts Israël ziet naar komst Trump uit als de verlosser

Reacties Dat premier Netanyahu sceptisch is over de VN is bekend, Maar wat verklaart zijn woede na de resolutie over nederzettingen?

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu ontmoette toen nog presidentskandidaat Donald Trump dit najaar in New York. Foto Kobi Gideon/Reuters

Iedereen is gek, behalve wij. Zo wordt in Israël gereageerd op de resolutie van de VN-Veiligheidsraad, eind december, die bepaalt dat de Israëlische kolonisatie van Palestijns gebied moet stoppen. Snapt de rest van de wereld niet dat de Joodse nederzettingen geen obstakel zijn voor vrede?

Meer onheil dreigt. Op 15 januari komen er zeventig landen bijeen in Parijs om te praten over het Israëlisch-Palestijnse conflict. Die timing is niet toevallig: vijf dagen later treedt president Trump aan, die als bijzonder pro-Israël wordt beschouwd. De Franse president Hollande denkt op de valreep van Obama’s termijn meer kans te maken op een doorbraak.

Niemand vertolkt het Israëlische ongenoegen over deze initiatieven zo overtuigend als premier Netanyahu. Nu had niemand verwacht dat hij een lofrede zou uitspreken op de VN, noch op de Parijse vredesconferentie. Israël vindt immers dat directe onderhandelingen met de Palestijnen de enige optie zijn. Maar dat de premier zó wild om zich heen zou slaan?

Na het aannemen van de resolutie gaf Netanyahu alle landen in de VN-Veiligheidsraad ervan langs. Ontwikkelingshulp aan Senegal wordt gestaakt, en de regionale Nieuw-Zeelandse ambassadeur – die vanuit Turkije opereert – mag Israël niet meer in.

Het meest opvallend waren de harde woorden aan het adres van Israëls grootste bondgenoot en sponsor, de Verenigde Staten. In september tekenden de twee landen nog een overeenkomst voor ruim 36 miljard euro aan militaire steun. Op Eerste Kerstdag twitterde Netanyahu evenwel dat „de regering-Obama een schandelijke anti-Israël-truc bij de VN” heeft uitgevoerd door zich te onthouden van stemming over de resolutie.

Revisionistisch zionisme

Er zijn grofweg twee oorzaken aan te wijzen voor Netanyahu’s isolationistische opstelling. De eerste is ideologisch. Netanyahu is een aanhanger van het ‘revisionistisch zionisme’ van de Russisch-Joodse journalist en schrijver Ze’ev Jabotinski (1880-1940). Deze stroming, al decennia dominant in de Israëlische politiek, kan worden gekenschetst als nationalistisch en onverzoenlijk.

Tekenend is Netanyahu’s parafrase van Jezus. Netanyahu keert zijn critici „niet de andere wang” toe, zei hij. „De naties van de wereld respecteren sterke landen die opkomen voor zichzelf. […] Onder mijn leiding is Israël een sterke en trotse natie.”

De tweede oorzaak is de binnenlandse politiek. De premier, zelf al geen vredesactivist, bevindt zich in een ratrace met zijn rechtsere concurrenten. Met name minister Bennett (Onderwijs, Het Joodse Huis) is een charismatisch vertolker van de mening van de 600.000 Joodse kolonisten. En wie in Israël een geloofwaardige rechtse leider wil zijn, moet de kolonisten achter zich weten.

Het gevolg is dat de twee concurrenten zich steeds rechtser en nationalistischer uiten, waardoor de wensen van de kolonisten het politieke debat bepalen. Over de tweestatenoplossing hoor je Israëlische bewindslieden niet meer; annexatie van (delen van) de Westelijke Jordaanoever is tegenwoordig het dominante gespreksonderwerp.

Roerloze verdachte

Het voorbije jaar leverde twee concrete voorbeelden op van deze wedijver. In het voorjaar van 2016 schaarde Netanyahu zich aanvankelijk achter zijn defensieminister, partijgenoot Moshe Ya’alon, die vond dat de soldaat Elor Azaria berecht moest worden nadat op video was vastgelegd hoe hij een roerloze Palestijnse verdachte door het hoofd had geschoten. Toen bleek dat de publieke opinie het juist voor de soldaat opnam, sloot de premier zich hier schielijk bij aan.

In november waarschuwde Netanyahu dat een wetsvoorstel om buitenposten bij illegale nederzettingen te legaliseren, zeer gewenst door rechtse politici, nadelig zou kunnen uitpakken. Maar Bennett zette door. Netanyahu kon of wilde vervolgens niet het risico lopen om als vijand van de nederzettingen te worden gezien, en weer sloot hij zich aan bij zijn rechtsere concurrenten. De indieners van de VN-resolutie noemden dit wetsvoorstel als een van hun motivaties om door te zetten.

Netanyahu lijkt te hopen dat hij nog maar dertien dagen hoeft door te komen. De dag dat Trump aantreedt, 20 januari, wordt door rechts Israël haast als D-Day beschouwd. Trump heeft laten doorschemeren dat hij geen enkele moeite heeft met de nederzettingen. Wat maken enkele ongunstige VN-resoluties dan nog uit?

Als Parijs een akkoord sluit over richtlijnen om van bovenaf voor een tweestatenoplossing op te leggen, zou dat niettemin een enorme diplomatieke nederlaag voor Israël zijn. Zo’n voorstel zou nog jaren de richting van het Israëlisch-Palestijnse debat kunnen bepalen. Daar kan zelfs Trump weinig aan veranderen.