Op vakantie in een designhuis: bommetjes in het zwembad verboden

Liefhebbers van design kiezen een bijzonder huis als vakantiebestemming. Dat het er niet per se gezellig is en bommetjes in het zwembad verboden zijn, nemen ze voor lief.

Bij The Naked House van architect Marc Gerritsen hoort een waslijst regels. ‘Spring niet te hard in het zwembad’, bijvoorbeeld. Foto Marc Gerritsen

Logeren in een design­huis vergt een voorliefde voor esthetiek en acceptatie van alle ongemakken die daarmee gepaard gaan. Met je voeten op de bank is geen optie. Een bommetje in het zwembad (pardon: reflecting pool) ook niet.

Dit stuk gaat over vakantiehuizen. En dan specifiek: designvakantiehuizen. Design betekent oorspronkelijk zoiets als ‘schets/ontwerp’, zonder toevoeging van een specifieke stijl. Pas sinds kort komt de term voor in het woordenboek, waar het wordt omschreven als ‘verzamelnaam voor trendy vormgegeven voorwerpen’.

Hoewel kitsch soms trendy is, dan weer vintage, zen, landelijk boers, eclectisch, romantisch of welke stijl dan ook, associëren we het woord design met strak, eigentijds, gestroomlijnd, verantwoord en getuigend van goede smaak. Wat dat laatste dan ook moge zijn.

Op sites als themodernhouse.net, iconichouses.org en boutique-homes.com vind je een keur aan designvakantiehuizen. Ze zijn strak en recht, en – zoals dat heet – ‘onder architectuur gebouwd’. Afgaande op het stoelenaanbod zit je er vooral rechtop. (‘Zitten is een werkwoord’, zei Gerrit Rietveld steevast als men zijn stoelen beschuldigde van ongemak).

Raadselachtige meubelnamen en geen vloerkleden

Meubilair heeft vaak een naam die niet-ingewijden raadselachtig in de oren klinkt (Barcelona, Knotted Chair, RAR, La Chaise, Zig-Zag, Wassily, Wiggle, Chauffeuse 1500, Costes, How High The Moon), maar waarvan designkenners meteen gaan watertanden.

Gezellig is niet het eerste waaraan je bij dit soort huizen denkt. Vloerkleden ontbreken veelal, net als gordijnen en als gevolg ook goede akoestiek. Toch kiezen veel liefhebbers van design dit soort huizen als vakantiebestemming.

„We houden ook niet van gezellig”, zeggen Theo en Willemijn uit Eindhoven, die op de Vakantiebeurs in Utrecht verheugd kijken naar te huur staande designvilla’s. „We houden van mooi, van wat wij mooi vinden dus, en dat is leeg en strak, zonder prullaria. Op vakantie willen we niet ineens tussen de kleedjes en valletjes terechtkomen, dan voelen we ons niet op ons gemak.”

Huizen te kust en te keur voor hen. Boutique-homes.com (‘Cool Places for Design Lovers’) heeft ze van hele goedkope en kleine cabins (hutten), tot architectonische hoogstandjes van Gio Ponti, John Pawson en zelfs het schitterende Two Rivers House van Frank Lloyd Wright in Wisconsin.

„Het is weergaloos om in zo’n huis te logeren”, zegt Natascha Drabbe, architectuurhistoricus en stichter van de website iconichouses.org. „Het is een compleet andere ervaring dan wanneer je tijdens een rondleiding een beroemd huis bezoekt; dan ben je er in een uur doorheen en beleef je het niet intens, de veranderingen van het licht, de details, de sfeer, de uitzichten, de intimiteit, of wat dan ook. Je wordt pas één met zo’n huis als je er overnacht.”

’s Nachts ontdekten we een gordijnrail tussen onze bedden in.

„Wij sliepen eens in het Schminke Haus van architect Hans Sharoun, die de beroemde concerthal voor het Philharmonisch orkest bouwde in Berlijn”, vertelt Drabbe. „’s Nachts lagen we in bed wat naar het plafond te staren en ontdekten we een gordijnrail tussen onze bedden in. Dan ga je spannende dingen bedenken waarom die daar hangt, wat het idee achter het design is, of ze een slecht huwelijk hadden en elkaar niet wilden zien in bed of zo. Heel grappig en leuk natuurlijk. Je inleven in zo’n huis is bijzonder.”

„Het geweldige is ook dat zo’n verblijf je interesse in architectuur aanwakkert”, zegt actrice Monique van de Ven. „Je wilt steeds meer beroemde of bijzondere huizen van binnen zien.” Ze vierde vakantie in de Hatch Cottage in Cape Cod, een eenvoudig strandhuis dat Jack Halen in 1930 bouwde voor Robert Hatch. Zijn nazaten verkochten het aan de National Park Service. Van de Ven: „Het is een simpel huis zonder was- of afwasmachine, maar zo prachtig in zijn eenvoud en pal aan de kust.

Net zo memorabel was haar verblijf in Can Lis op Mallorca, een huis van architect Jorn Utzon, beroemd door zijn operagebouw in Sydney.

Het komt zelden of nooit voor dat er iets wordt gebroken of besmeurd in dit soort vakantiewoningen

Schrijver, filosoof en architectuurliefhebber Alain de Botton maakte werk van zijn liefhebberij. In 2004 schreef hij Architecture of Happiness waarin hij tekeer ging tegen de overheersende nostalgie naar vervlogen tijden in de moderne Engelse architectuur, die verhindert dat de huidige architectuur een eigentijds beeld genereert. Ook stelde hij de vraag of goede (lees: moderne) architectuur de mens daadwerkelijk gelukkiger kan maken. Vier jaar later besloot hij zelf aan de slag te gaan met huizen en initieerde hij living-architecture.co.uk, een almaar groeiende verzameling vakantiehuizen die hij liet bouwen door eigentijdse architecten. Het zijn stuk voor stuk kleine juweeltjes van trendy bouwkunst en inrichting.

De opdracht voor het eerste huis gaf hij aan het Nederlandse bureau MVRDV, resulterend in The Balancing Barn in het Britse Suffolk. Ik ging erheen en toen ik kwam aanrijden viel mijn mond open. Hoe blijft dit half in het luchtledig hangende huis in hemelsnaam overeind? Om het nog meer zwaartekracht­ontkennend effect te geven, hangt er een schommel onderaan het huis. Eenmaal binnen voelt het niet minder ontregelend, want de glazen vloer in het zitgedeelte (waar in een doorsnee huis een kleed zou liggen) biedt uitzicht op de vrije lucht daaronder.

Bij dit soort designhuizen beleef je elk hoekje van het huis bewust. Het stemt tot nadenken, net als bij controversiële kunst. Je ploft na een wandeling niet zomaar met je voeten op de bank neer om voor de tv te hangen (kan ook niet, want er is geen tv). Je morst hier geen chips, of maakt er een troep van in de keuken. Ik liep er beduidend meer met een Brilloborsteltje in de rondte te boenen dan ik ooit thuis doe. En bijna standaard in dit soort huizen: verboden voor honden of ander haarverliezend (on)gedierte.

Met liefde en respect

„Het komt inderdaad zelden of nooit voor dat er iets wordt gebroken of besmeurd in dit soort vakantiewoningen”, zegt Veronique Lievre van boutique-homes.com. „Mensen gaan er heel bewust, liefdevol en met respect mee om. Ze kiezen een huis omdat ze speciaal naar dat huis willen, als een doel op zich in de vakantie, omdat de esthetiek ze aanspreekt, of de architect. Dat is een heel ander gebruik dan mensen die een vakantieadres alleen gebruiken als uitvalsbasis, zonder dat het ze een moer interesseert hoe het eruit ziet, als er maar een grote televisie aanwezig is en een hangbank.”

Iets als een comfortabele neerplofbank is dan ook niet aanwezig in The Naked House van de Nederlandse fotograaf en autodidact architect Marc Gerritsen. Een weergaloos mooi strak huis dat hij bouwde op Koh Samui, Thailand. Het is via Airbnb te boeken voor vakanties. Gerritsen: „In dit huis gaat het om ruimte, niet om spullen. Spullen leiden af, en zijn veelal overbodig. In overzichtelijke, lege ruimtes komt je geest pas echt tot rust.”

‘Ware luxe kenmerkt zich door afwezigheid’

Het meubilair (louter unica, ontworpen en uitgevoerd door Gerritsen zelf) is tot een minimum beperkt en wat er is, staat in strikte slagorde opgesteld, in kaarsrechte lijnen. Een stoel verschuiven lijkt geen optie; je ziet op de foto’s al dat het dan ijselijk krast en piept op de gietvloer. En je wilt het visuele metrum niet verbreken. Met de slogan ‘Ware luxe kenmerkt zich door afwezigheid’, propageerde architect Walter Gropius al tijdens de Bauhausperiode in de jaren twintig van de vorige eeuw het belang van leegte in huis.

En ja, ook hier gaan de gasten respectvol met het huis om. Of komt dat mede door de waslijst do’s en don’t’s die Gerritsen paraat heeft? Zoals: draag de stoelen in plaats van deze te verschuiven, spring niet te hard in het zwembad, ga niet op stoelen zitten in natte badkleding maar gebruik een handdoek, droog je voeten voor je naar binnengaat. „Het enige dat wel eens gebeurt, is dat men met een mes in de Tefalpan snijdt. Maar ja. Dat is dan ook geen design, dus dan hanteert men blijkbaar andere criteria.”

Denk bij dit hele verhaal niet te lichtzinnig over het belang van goede smaak. Slechte smaak kan namelijk dodelijk zijn, als we Oscar Wilde’s laatste woorden mogen geloven. Hij lag in een hotelkamer met afschuwelijk behang. „Het behang en ik zijn in een duel tot de dood verwikkeld”, mompelde hij. „One of us has to go”. En toen stierf hij.