Oesters en fluweel: de comeback van decadentie

Champagne, goud, marmer, hotels, nachtclubs en penthouses. De crisis is voorbij, decadentie is terug.

Illustratie Astrid van Rooij, bewerking fotodienst NRC

Opeens was ie daar, in hartje Amsterdam: een champagnewinkel. Een witte strakke ruimte met flessen ter waarde van een bedrag met één, twee of drie nullen. De champagnewinkel past in een trend, die al langer opviel. Bijvoorbeeld die zondag dat het terras vol zat met oesterslurpende yuppen; de schalen waren niet aan te slepen. Of het bomvolle restaurant waar de man aan het tafeltje naast ons blèrde dat hij zeven ton had geboden op een huis. Of die keer dat ik op een feestje belandde in een nieuwe hotelbar met zwembad op het dak en uitzicht over de stad, vooral bezocht door snelle jongens en vrouwen met opgespoten lippen. Decadentie en luxe maken een comeback en geld rolt weer. De crisis is nu echt voorbij.

Dat is niet alleen een gevoel, ook cijfers laten zien dat er een kentering gaande is. In december meldde het Centraal Planbureau dat Nederland de financiële crisis van 2008 definitief te boven is. De economie groeit, meer mensen hebben een baan en geven grotere bedragen uit omdat ze meer te besteden hebben. Dat is ook te merken op de luxemarkt. Volgens adviesbureau Bain & Company zal deze tak (waar dure auto’s, hotellerie en persoonlijke luxegoederen bij horen) vier procent groeien in 2017.

Do-it-yourself

Illustraties Astrid van Rooij, bewerking fotodienst NRC

Nog niet zo heel lang geleden was het precies tegenovergesteld. Neem mijn vrienden en ik: twintigers, hoogopgeleid maar we deden zwaar onderbetaalde baantjes of liepen stage na stage. Tweedehands, zwerver-achtige kleding was de mode. Ondertussen werd voor de Miljonairsfair (nu ‘Masters of LXRY’ – met vorige maand een recordaantal bezoekers) woedend geprotesteerd. Luxe was vies, besmet, hoorde bij de bankiers die de wereld in de crisis hadden gestort. De rauwe industriële Berlijnse esthetiek van weinig geld en do-it-yourself vierde hoogtij.

Er is veel veranderd. Niet alleen omdat mijn vrienden en ik ouder zijn geworden, maar ook door een veranderde tijdgeest. We bestellen een Über als we geen zin hebben om te fietsen. Verschillende keren per week of per dag buiten de deur eten is normaler geworden, net als het thuis laten bezorgen van eten met een restaurant-app. Lil Kleine rapt over zijn outfit van 30.000 euro. RTL zendt programma’s uit als Zo leven de superrijken. In verschillende Nederlandse steden stijgt het gebruik van (kostbare) cocaïne. En waar Michelle Obama met haar betaalbare garderobe en moestuintje symbool staat voor de jaren nul, krijgt het Westen nu een first lady met marmeren zuilen, plafondschilderingen en gouden ornamenten in haar New Yorkse penthouse.

Barricades

Maar hebben we dan helemaal niets geleerd van de crisis? Dat zou betekenen dat het zomaar nog eens zou kunnen gebeuren. En waarom slurpen we oesters en nippen we aan champagne, terwijl we – gezien de onrust in de wereld – op de barricades zouden moeten staan?

„Je zou kunnen zeggen dat we de ellende in de wereld vergeten, omdat we meer geld in de portemonnee hebben”, zegt filosoof en hoogleraar Paul van Tongeren, verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen. „Maar wat waarschijnlijker is: men probeert te vergeten. Een poging om te vergeten door jezelf in een soort roes te brengen. Die roes kan uit van alles bestaan: muziek, geld uitgeven aan luxe, een fysieke roes met stimulerende middelen. Kenmerkend van die roes is dat het steeds groter, sterker, vaker moet; nog meer uitgeven, nog verder reizen. We kunnen niet om de beelden van vluchtelingen heen, we zijn pessimistisch over Trump, de onrust in Turkije en de verrechtsing van de politiek in Europa. Het lijkt erop dat we nu proberen om iets niet te zien of te vergeten, en dat we daarin investeren.”

Periodes van decadentie keren om de zoveel tijd terug. Wie naar geschiedenis kijkt, ziet het groeien in tijden van verwarring, onrust of maatschappelijke neergang. Van Tongeren: „Je kunt óf proberen om iets te maken van die neergang – zoals balletpedagoog Sonia Gaskell zei, ‘als je valt moet je er iets moois van maken’ – óf je kunt zo onder de neergang lijden dat je je ervoor verstopt, door roes en vergetelheid.”

Op deze drie terreinen maakt decadentie een comeback:

    • Jonas Kooyman